ХАНАФИ МАЗҺАБЫНДАҒЫ ХАДИС МЕТОДОЛОГИЯСЫНЫҢ ӨЗІНДІК ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Қаралымдар: 0 / PDF жүктеулері: 0DOI:
https://doi.org/10.32523/3080-1281-2026-156-3-112-126Кілт сөздер:
Ханафи фиқһ-юриспруденциясы; хадис әдіснамасы; мутәуатир; мәшһүр; ахад; Әбу Юсуф; Имам Мұхаммед; Иса ибн Абан; Имам әт-ТахауиАңдатпа
Бұл мақалада хадис әдіснамасының ханафилік ислам құқығы мектебінің (фиқһ) қалыптасуы мен дамуындағы орталық рөлі атап өтіледі. Мұсылман интеллектуалдық дәстүрінде хадисті ғылыми зерттеу - Құраннан кейінгі ислам құқығының екінші негізгі көзі - айтарлықтай тарихи эволюциядан өтті. Ханафи заңгерлері қолданған әдіснамалық қағидаларды жүйелі түрде зерттеу мектептің ішкі үйлесімділігін де, оның түсіндірмелік тәсілдеріне қатысты қазіргі заманғы пікірталастарды да көрсетеді. Атап айтқанда, қазақ діни дискурсындағы кейбір сыншылар ханафи ғалымдары белгілі бір сенімді хадистерді елемейді және қиясқа шамадан тыс сүйенеді деп тұжырымдайды, бұл хадис әдебиетін жеткіліксіз зерттеуге байланысты деп болжануда. Мұндай болжамдар ханафилік хадис әдіснамасын мұқият қайта бағалау қажеттілігін көрсетеді. Сондықтан, бұл зерттеуде ханафилік дәстүрдегі хадисті қарастыруды реттейтін тарихи жағдайлар мен жіктеу принциптері талданады. Ертедегі ханафи мүжтаһидтерінің пайғамбарлық хабарлардың беделіне, шынайылығына және қолданылуына қатысты ұстанымдары да қарастырылады. Өкілдік хадисті сыни талдау негізінде зерттеу ханафилік мазһабтың ерекше әдіснамалық ерекшеліктерін анықтайды. Нәтижелер ханафи хадистерін түсіндіру әдіснамасының тұрақты теориялық және эпистемологиялық негіздерге негізделгенін және хадиске негізделген юриспруденциядан ауытқуды емес, тарихи тұрғыдан үздіксіз ғылыми дәстүрді көрсететінін көрсетеді.
Downloads
Әдебиеттер тізімі
Abu Bakr Ahmad ibn Ali al-Zhassas. (2010). Fusul fi usul. – Bairut-Liban: Darul al-Kitab al-Ilm. – Vol. 1. – 579 p.
Abu Bakr Ahmad ibn Ali al-Zhassas. (2010). Fusul fi usul. – Bairut-Liban: Darul al-Kitab al-Ilm. – Vol. 2. – 445 p.
Abu Bakr Ahmad ibn Ali al-Zhassas. (2010). Sharhu muhtasar at-Tahawi. – Al-Madinatu al-Munawwara: Darul as-Siraj. – Vol. 1. – 519 p.
Abu Bakr Ahmad ibn Ali al-Zhassas. (2010). Sharhu muhtasar at-Tahawi. – Al-Madinatu al-Munawwara: Darul as-Siraj. – Vol. 2. – 746 p.
Abu Ja‘far at-Tahawi. (2019). Sharhu mushkil al-asar. – Syria: Ar-Risalatu al-Alamiyya. – Vol. 15. – 494 p.
Al-Asbahani. (1996). Hilyatu al-awliya wa tabaqat al-asfiya. – Cairo: Dar al-Fikr. – Vol. 7. – 510 p.
Fian, Khafifatul & Munawir, Munawir. (2023). Komparasi kehujjahan hadits dha’if perspektif Imam Abu Hanifah dan Imam Ahmad bin Hanbal // Tafaqquh: Jurnal Penelitian dan Kajian Keislaman. – Vol. 11, No. 1. – P. 27–39.
Abu Yusuf. (1973). Ar-Radd ‘ala siyar al-Awza‘i. – Riduan: Muhammed Riduan. – 146 p.
Ahmad ibn Ali ibn Muhammad ibn Hajar al-Asqalani. (2000). Nuzhatu an-nazar fi tawdih Nukhbat al-fikar. – Maktabat al-Bushra. – 175 p.
Ali ibn Muhammad al-Bazdawi. Kanz al-usul ila ma‘rifat al-usul. – Mir Muhammad Kutubkhana. – 392 p.
Ahmad ibn Abu Sa‘id ibn Ubaydullah al-Hindi (Mulla Jiun). (2018). Nur al-anwar fi sharh al-manar. – Bairut-Liban: Darul al-Kitab al-Ilm. – 392 p.
Abdulmajid at-Turkmani. (2021). Dirasat fi usul al-hadith ‘ala manhaj al-hanafi. – Jami‘at al-‘Ulum al-Islamiyya. – 749 p.
Abdulmajid at-Turkmani. (2018). Al-Madkhal ila usul al-hadith ‘ala manhaj al-hanafi. – Bairut: Dar ar-Riyad.
Usul al-Fiqh Made Easy. (2025). (Part 17) What is Takhsees (Aam and Khaas)? – Available at: https://www.arriqaaq.com/aamkhaas/
Mujadid, Sigit Aliah. (2024). Methodological contributions to hadith criticism studies at UIN Alauddin Makassar: An initial reading // Ihyaussunnah: Journal of Ulumul Hadith and Living Sunnah. – Vol. 4, No. 1. – P. 18–40.
The wisdom behind the Hanafi school’s (occasional) preference of weak hadith. (2015). – Available at: https://islamreigns.wordpress.com/2015/11/24/the-wisdom-behind-the-hanafi-schools-occasional-preference-of-weak-hadiths/.
Muhammad Hasan ash-Shaibani. Al-Hujjah ‘ala ahl al-Madina. – Bairut: Maktaba. – Vol. 1. – 590 p.
Mehmet Ali. (2023). Fıkıh usulünde haber teorisinin oluşumunda Isa ibn Aban’ın etkisi // Eskiyeni. – No. 48. – P. 331–352. – https://doi.org/10.37697/eskiyeni.1220414
al-Shashi. (2003). Usul al-Shashi ma‘a ahsan al-hawashi. – Bairut: Darul al-Kitab al-Ilm. – 174 p.
Yazici, Yunus. (2018). Isa ibn Eban’in hanafi usulündeki yeri ve hadis-sünnet ile ilgili bazı görüşleri // Journal of Social Research. – ISSN: 1307-9581. – http://dx.doi.org/10.17719/jisr.2018.2601
Sabir, Muhammad, Fathurrahman, Rezki Amalia & Ruhilawati. (2023). The relevance of fiqh al-hadis methodology and the sharh method with the application approach // Ihyaussunnah: Journal of Ulumul Hadith and Living Sunnah. – Vol. 3, No. 2.
Shaham, R. (2020). Legal maxims (qawāʿid fiqhiyya) in Yusuf al-Qaradawi’s jurisprudence and fatwas // Journal of the American Oriental Society. – Vol. 140, No. 2. – P. 435–453. – https://doi.org/10.7817/jameroriesoci.140.2.0435.
Rakhmanov, A., Thommandru, A. & Tillaboev, S. (2024). Historical trajectories and modern dynamics of Islamic financial law in Central Asia // International Journal of Legal Information. – Vol. 52, No. 1. – P. 74–87. [In English].
Fian, Khafifatul & Munawir, Munawir. (2023). Komparasi kehujjahan hadits dha’if perspektif Imam Abu Hanifah dan Imam Ahmad bin Hanbal // Tafaqquh: Jurnal Penelitian dan Kajian Keislaman. – Vol. 11, No. 1. – P. 27–39.
Құрманбаев, Қ. (2018). Хусам ад-дин ас-Сиғанақи еңбектеріндегі усул әл-фиқһ ғылымының лингвистикалық негіздері. – Алматы: Мунара. – 332 б.
Әділбаев, А., Әділбаев, Ш., Оқанұлы, С. (2024). Ислам құқығы негіздері. – Алматы: Мүфтият.
Жамашев, А. (2021). Хадис тану ілімі. – Алматы: Нұр-Мүбарак.
Құрманбаев, Қ. (2019). Хадис ілімі. – Алматы: Нұр-Мүбарак.
Жолдыбайұлы, Қ. (2020). Ханафи хадис әдіснамасы. – Алматы: Нұр-Мүбарак. – 207 б.
Mehmet Ali. (2023). Fıkıh usulünde haber teorisinin oluşumunda Isa ibn Aban’ın etkisi // Eskiyeni. – No. 48. – P. 331–352. – https://doi.org/10.37697/eskiyeni.1220414.
Yazici, Yunus. (2018). Isa ibn Eban’in hanafi usulündeki yeri ve hadis-sünnet ile ilgili bazı görüşleri // Journal of Social Research. – ISSN: 1307-9581. – http://dx.doi.org/10.17719/jisr.2018.2601.
Sabir, Muhammad, Fathurrahman, Rezki Amalia & Ruhilawati. (2023). The relevance of fiqh al-hadis methodology and the sharh method with the application approach // Ihyaussunnah: Journal of Ulumul Hadith and Living Sunnah. – Vol. 3, No. 2.
Shaham, R. (2020). Legal maxims (qawāʿid fiqhiyya) in Yusuf al-Qaradawi’s jurisprudence and fatwas // Journal of the American Oriental Society. – Vol. 140, No. 2. – P. 435–453. – https://doi.org/10.7817/jameroriesoci.140.2.0435
Rakhmanov, A., Thommandru, A. & Tillaboev, S. (2024). Historical trajectories and modern dynamics of Islamic financial law in Central Asia // International Journal of Legal Information. – Vol. 52, No. 1. – P. 74–87.
Usul al-Fiqh Made Easy. (2025). (Part 17) What is Takhsees (Aam and Khaas)? – Available at: https://www.arriqaaq.com/aamkhaas/
Mujadid, Sigit Aliah. (2024). Methodological contributions to hadith criticism studies at UIN Alauddin Makassar: An initial reading // Ihyaussunnah: Journal of Ulumul Hadith and Living Sunnah. – Vol. 4, No. 1. – P. 18–40.
Ash-Shafi‘i, Muhammad ibn Idris. Al-Risāla fi Usul al-Fiqh: Treatise on the Foundations of Islamic Jurisprudence. Translated with an introduction, notes, and appendices by Majid Khadduri. 2nd ed. Cambridge: The Islamic Texts Society.
Ash-Shafi‘i, Muhammad ibn Idris. Al-Risāla fi Usul al-Fiqh: Treatise on the Foundations of Islamic Jurisprudence. Translated with an introduction, notes, and appendices by Majid Khadduri. 2nd ed. Cambridge: The Islamic Texts Society.
Жүктеулер
Жарияланды
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Мурат ОМАРОВ, Азамат ЖАМАШЕВ, Айдар АМАНБАЕВ, Айнур КУРМАНАЛИЕВА (Автор)
Бұл жұмыс Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 Дүние жүзінде.
Дәйексөзді қалай келтіруге болады
