THE HERITAGE OF ETHNIC COMMUNITIES IN KAZAKHSTAN: BETWEEN DISCOURSES OF UNITY AND INVENTORY PRACTICES

Farida  MUSSATAYEVA

doi:10.32523/3080-1281-2026-156-3-167-179

Авторлар

Фарида МУСАТАЕВА «Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросының Ақпараттық-есептеу орталығы» РМК жанындағы Демографиялық үдерістерді талдау және болжау орталығы Автор https://orcid.org/0000-0003-1326-2141

DOI:

https://doi.org/10.32523/3080-1281-2026-156-3-167-179

Кілт сөздер:

мәдени саясат; мәдени әртүрлілік; материалдық емес мәдени мұра; ЮНЕСКО конвенциясы; түгендеу; мұра тасымалдаушылары; этникалық қауымдастықтар; дүнген қауымдастығы; Қазақстан Халық Кеңесі; Ұлттық тізім

Аңдатпа

Мақалада Қазақстандағы этникалық қауымдастықтардың материалдық емес мәдени мұрасын (МеММ) мемлекеттік мәдени саясат пен мәдени мұраны қорғау жүйесі аясында репрезентациялаудың институционалдық ахуалы қарастырылады. Зерттеудің мақсаты – жекелеген этникалық топтардың мұрасы ұлттық және халықаралық тізімдерде не себепті жеткіліксіз танылғанын анықтау, сондай-ақ 2026 жылы Қазақстан халқы Ассамблеясынан Қазақстан Халық Кеңесіне өтуге байланысты институционалдық өзгерістердің мәдени репрезентация тетіктеріне ықтимал ықпалын бағалау. Зерттеудің әдіснамалық негізін Қазақстан, Қырғызстан және Моңғолия заңнамасын, МеММ элементтерінің ұлттық тізімдерін, ЮНЕСКО тізімдерін және мәдени мұраны басқару тәжірибесін салыстырмалы институционалдық талдау құрайды. Қазақстандағы дүнген қауымдастығы мәдени әртүрліліктің ресми мойындалуы мен этникалық қауымдастықтардың мәдени мұрасын нақты репрезентациялау арасындағы алшақтықты көрсететін кейс ретінде қарастырылады. Талдау мәдени әртүрлілікті ресми мойындау этностардың МеММ-ын жүйелі анықтауға, құжаттандыруға және номинациялауға өздігінен кепілдік бермейтінін көрсетеді. Салыстырмалы тәжірибе қауымдастықтардың қатысуымен жүргізілетін түгендеудің, номинациялау рәсімдерінің қолжетімділігінің және мұра тасымалдаушыларының институционалдық қатысуының маңызын айқындайды. Институционалдық трансформация аталған тетіктерді жетілдіруге мүмкіндік бергенімен, репрезентациядағы алшақтықты өздігінен шеше алмайды. Зерттеу Қазақстандағы этникалық топтардың МеММ-ын жүйелі әрі қауымдастыққа бағдарланған түгендеуді дамытуға негіз қалыптастырады.

Downloads

Download data is not yet available.

Әдебиеттер тізімі

Abulova, M., Zhauhanova, Zh., & Kulmanova, A. (2025). Metodicheskij material dlja ekspertov, rabotajushchih v sfere realizacii Konvencii JuNESKO po ohrane nematerial’nogo kul’turnogo nasledija [Methodological Guide for Experts Working on the Implementation of the UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage]. Astana, 51 p. [In Russian]

Akorda (2026). O Qazaqstan Halyq Kengesi [On the People’s Council of Kazakhstan]. https://www.akorda.kz/ru/o-kazakstan-halyk-kenesi-95056 [In Russian]

Bjuro nacional’noj statistiki Agentstva po strategicheskomu planirovaniju i reformam Respubliki Kazahstan (2022). Itogi Nacional’noj perepisi naselenija 2021 goda [Results of the 2021 National Population Census]. Astana. https://stat.gov.kz/ru/national/2021/ [In Russian]

Cibuzgin, V., & Shmakov, A. (1909). Zametka o zhizni dungan selenija Karakunuz Pishpekskogo uezda Semirechenskoj oblasti [A Note on the Life of the Dungans of Karakunuz Village, Pishpek Uyezd, Semirechye Region]. Zapiski Semipalatinskogo podotdela Zapadno-Sibirskogo otdela Imperatorskogo Russkogo geograficheskogo obshchestva, (4). [In Russian]

Cifrovoe puteshestvie v mir NKN Kyrgyzskoj Respubliki [Digital Journey into the ICH World of the Kyrgyz Republic]. (n.d.). https://ich.kg/главная/ [In Russian]

Fedorov, D. (1903). Opyt voenno-statisticheskogo opisanija Ilijskogo kraja [An Attempt at a Military-Statistical Description of the Ili Region] (Vol. 1). Izdanie Shtaba Turkestanskogo voennogo okruga. [In Russian]

Hishanlo, S. (2018). Religioznye vozzrenija, obychai i tradicii dungan v Kazahstane [Religious Views, Customs and Traditions of the Dungans in Kazakhstan]. Eurasian Journal of Religious Studies, 13(1), 48–54. https://doi.org/10.26577/ejrs-2018-1-145 [In Russian]

Imjarova, Z. S., & Ali, Dzhon (2021). Vlijanie etnicheskoj sredy na tradicionnuju kul’turu kitajskih musul’man (dungan) v Central’noj Azii [The Influence of the Ethnic Environment on the Traditional Culture of Chinese Muslims (Dungans) in Central Asia]. Otan tarihy, (4/96). https://otan.history.iie.kz/main/article/view/113 [In Russian]

Kaliyev, T., Ashimkhanova, D., & Mussatayeva, F. (2024). Social Distance of Ethnic Groups: From Proximity to Remoteness (in the Example of Kazakhstan). Journal of Central Asian Studies, 93(1), 57–68. https://doi.org/10.52536/3006-807X.2024-1.05

Kamalov, A. K., & Logorova, Z. O. (Comp.) (2016). Dungane Kazahstana [The Dungans of Kazakhstan]. Assambleja naroda Kazahstana, Komitet nauki MON RK, Akademija gosudarstvennogo upravlenija pri Prezidente RK, 156 p. [In Russian]

KIC «Ajgine» [Aigine Cultural Research Center] (2023). Ezhenedel’nyj obzor dejatel’nosti KIC Ajgine [Weekly Review of Aigine CRC Activities]. https://aigine.kg/?p=15801 [In Russian]

Konstitucija Respubliki Kazahstan 1995 goda [Constitution of the Republic of Kazakhstan, 1995]. https://adilet.zan.kz/rus/docs/K950001000_ [In Russian]

Konstitucija Respubliki Kazahstan 2026 goda [Constitution of the Republic of Kazakhstan, 2026]. https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2600000000 [In Russian]

Konstitucionnyj zakon Respubliki Kazahstan ot 5 ijunja 2026 goda No. 298-VIII ZRK «O Qazaqstan Halyq Kengesi» [Constitutional Law of the Republic of Kazakhstan No. 298-VIII, “On the People’s Council of Kazakhstan”]. https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z2600000298 [In Russian]

Kumar, Y., & Baktybayev, B. (2021). Analysis of Inter-Ethnic Conflicts and Application of National Identity Theories in Kazakhstan Context. Bulletin of Socio-Political Studies of Abai KazNPU, 1(73), 95–102. https://doi.org/10.51889/2021-1.1728-8940.13

Nacional’noe statisticheskoe upravlenie Mongolii (2021). Perepis’ naselenija i zhilishchnogo fonda 2020 goda: nacional’nyj sostav [2020 Population and Housing Census: Ethnic Composition]. https://nada.nso.mn/mn/index.php/catalog/60 [In Mongolian]

Nacional’nyj centr kul’turnogo nasledija Mongolii (2025). Materialy po nematerial’nomu kul’turnomu naslediju [Materials on Intangible Cultural Heritage]. https://ncch.gov.mn/ [In Mongolian]

Nacional’nyj statisticheskij komitet Kyrgyzskoj Respubliki (2022). Perepis’ naselenija i zhilishchnogo fonda Kyrgyzskoj Respubliki 2022 goda: Kniga II. Naselenie Kyrgyzstana [2022 Population and Housing Census of the Kyrgyz Republic: Book II. Population of Kyrgyzstan]. https://www.stat.gov.kg/media/publicationarchive/0f717d2d-5078-4e18-8b56-fb2a530462a2.pdf [In Russian]

O vnesenii izmenenij v prikaz Ministra kul’tury i sporta Respubliki Kazahstan ot 30 nojabrja 2015 goda No. 368 «Ob utverzhdenii Pravil vedenija Nacional’nogo perechnja elementov nematerial’nogo kul’turnogo nasledija»: prikaz Ministra kul’tury i informacii Respubliki Kazahstan ot 13 maja 2025 goda No. 231-NQ [On Amendments to Order No. 368 of 30 November 2015 “On Approval of the Rules for Maintaining the National List of Intangible Cultural Heritage Elements”: Order No. 231-NQ of 13 May 2025]. https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2500036103 [In Russian]

Pojarkov, F. (1901). Poslednij epizod dunganskogo vosstanija (Malen’kaja stranica iz proshloj zhizni Semirech’ja) [The Final Episode of the Dungan Revolt (A Small Page from the Past Life of Semirechye)]. In Pamjatnaja knizhka i adres-kalendar’ Semirechenskoj oblasti na 1901 god [Memorial Book and Address Calendar of the Semirechye Region for 1901]. Vernyj. [In Russian]

Postanovlenie Pravitel’stva Kyrgyzskoj Respubliki ot 5 avgusta 2015 goda No. 557 «Ob utverzhdenii Polozhenija o klassifikacii elementov nematerial’nogo kul’turnogo nasledija Kyrgyzskoj Respubliki i Nacional’nogo perechnja elementov nematerial’nogo kul’turnogo nasledija Kyrgyzskoj Respubliki» [Resolution of the Government of the Kyrgyz Republic No. 557 of 5 August 2015 “On Approval of the Regulation on the Classification of Intangible Cultural Heritage Elements of the Kyrgyz Republic and the National List of Intangible Cultural Heritage Elements of the Kyrgyz Republic”]. https://cbd.minjust.gov.kg/97848/edition/1072702/ru [In Russian]

Prikaz Ministra kul’tury i sporta Respubliki Kazahstan ot 30 nojabrja 2015 goda No. 368 «Ob utverzhdenii Pravil vedenija Nacional’nogo perechnja elementov nematerial’nogo kul’turnogo nasledija» [Order No. 368 of the Minister of Culture and Sport of 30 November 2015 “On Approval of the Rules for Maintaining the National List of Intangible Cultural Heritage Elements”]. https://adilet.zan.kz/rus/docs/V1500012594 [In Russian]

Sadvokassova, A., Rakischewa, B., Yesimowa, K., & Maschitowa, A. (2020). Der interethnische Konflikt im Distrikt Kordai 2020: zu den Hintergründen und der sozialen Lage von Dunganen in Kasachstan. Zentralasien-Analysen, (140), 2–8. [In German]

Selickij, I. (1905). Kul’dzhinskie pereselency pogranichnoj s Kitaem polosy (ekonomichesko-etnograficheskie ocherki i bytovaja zhizn’ dzharkentskih taranchej i dungan) [The Kulja Resettlers of the Border Zone with China: Economic and Ethnographic Sketches and Everyday Life of the Zharkent Taranchi and Dungans]. 82 p. [In Russian]

Stratanovich, G. (1950). Dunganskij narod Kirgizskoj SSR [The Dungan People of the Kirghiz SSR]. Rukopisnyj fond otdela social’nyh nauk Nacional’noj akademii nauk Kazahstana, manuscript, inv. No. 152. [In Russian]

Sushanlo, M. (1971). Dungane (istoriko-etnograficheskij ocherk) [The Dungans: A Historical and Ethnographic Sketch]. Ilim, 363 p. [In Russian]

Tokaev, K.-Zh. (2026). Vystuplenie Glavy gosudarstva Kasym-Zhomarta Tokaeva na V zasedanii Nacional’nogo kurultaja [Speech by Head of State Kassym-Jomart Tokayev at the 5th Session of the National Kurultai], 20 January 2026. https://www.akorda.kz/ru/vystuplenie-glavy-gosudarstva-kasym-zhomarta-tokaeva-na-v-zasedanii-nacionalnogo-kurultaya-200332 [In Russian]

Tolstov, S. P. (Ed.) (1963). Narody Srednej Azii i Kazahstana [The Peoples of Central Asia and Kazakhstan] (Vol. 2). Izdatel’stvo Akademii nauk SSSR, 768 p. [In Russian]

Tutumlu, A., & Imyarova, Z. (2023). Economies of Conflict: Context and Root Causes of Intercommunal Conflicts in Kazakhstan. Central Asian Economic Review, (4), 66–79. https://doi.org/10.52821/2789-4401-2023-4-66-79

UNESCO (2003). Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage. UNESCO. https://ich.unesco.org/en/convention

UNESCO Intangible Cultural Heritage (2009). Mongol Biyelgee, Mongolian Traditional Folk Dance. https://ich.unesco.org/en/USL/mongol-biyelgee-mongolian-traditional-folk-dance-00311

UNESCO Intangible Cultural Heritage (2025a). Kazakhstan: Elements on the Lists. https://ich.unesco.org/en/state/kazakhstan-KZ?info=elements-on-the-lists

UNESCO Intangible Cultural Heritage (2025b). Kyrgyzstan: Elements on the Lists. https://ich.unesco.org/en/state/kyrgyzstan-KG?info=elements-on-the-lists

UNESCO Intangible Cultural Heritage (2025c). Mongolia: Elements on the Lists. https://ich.unesco.org/en/state/mongolia-MN?info=elements-on-the-lists

Zakon Kyrgyzskoj Respubliki ot 9 avgusta 2012 goda No. 163 «O nematerial’nom kul’turnom nasledii Kyrgyzskoj Respubliki» [Law of the Kyrgyz Republic No. 163 of 9 August 2012, “On the Intangible Cultural Heritage of the Kyrgyz Republic”]. http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ru-ru/203763 [In Russian]

Zakon Respubliki Kazahstan ot 21 dekabrja 2011 goda No. 514-IV «O ratifikacii Konvencii ob ohrane nematerial’nogo kul’turnogo nasledija» [Law of the Republic of Kazakhstan No. 514-IV of 21 December 2011, “On the Ratification of the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage”]. https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z1100000514 [In Russian]