ҚАЗІРГІ ТОПОНИМИКА МӘДЕНИ ЖАД РЕТІНДЕ

Бекнур ТИШБЕКОВ

doi:10.32523/3080-1281-2026-154-1-267-281

Авторлар

Бекнур ТИШБЕКОВ Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия Ұлттық университеті Автор https://orcid.org/0009-0007-2048-3950

DOI:

https://doi.org/10.32523/3080-1281-2026-154-1-267-281

Кілт сөздер:

ономастика; топонимдер; идеологиялық тұрғыдан ескірген атаулар; Ақмола облысының топонимикасы; мәдени жад; тарихи атаулар; әкімшілік-аумақтық бірліктер

Аңдатпа

Мақалада Ақмола өңірінің топонимиялық кейстері арқылы мәдени жадқа философиялық интерпретация ұсынылады. Ақмола аймағы ұзақ уақыт бойы белсенді экономикалық және әкімшілік қайта құрылымдауға, XVIII–XX ғасырлардағы отарлық қоныстандыруға, 1930-жылдардағы ұжымдастыруға ұшырады. ХХ ғасырдың ортасында бұл аумақта ГУЛАГ жүйесіне қатысты көптеген нысандар болды, ал ХХ ғасырдың екінші жартысында тың игеру науқаны жүрді. Сонымен қатар ХХ ғасырдың соңында астананың көшірілуі өңірдің ономастикалық картасына айтарлықтай ықпал етті.

Сонымен қатар, мақалада әрбір тарихи кезеңнің осы өңірдің ономастикалық картасында қалай тіркелгені қарастырылады. Аталған кейстер ұжымдық мәдени жад пен ұлттық бірегейлік контекстінде, әкімшілік-аумақтық бірліктерді интерпретациялау логикасы және олардың мәдени ландшафттармен байланысы арқылы талданады. Ерекше назар мәдени жад элементтерінің аумақтарды қалай таңбалайтынына және тарихи сабақтастықты ревитализациялауға (қайта жаңғыртуға) қалай ықпал ететініне аударылады. Сондай-ақ қазіргі ономастикалық үдерістердің мемлекеттік мүдделермен және мәдени ландшафттар логикасын қайта пайымдаумен өзара байланысы атап көрсетіледі. Қорытындыда ұлттық өзіндік сананы қалыптастыру мен тарихи әділеттілікті қалпына келтірудегі ономастикалық саясаттың философиялық әрі мәдени маңызы айқындалады.

Downloads

Download data is not yet available.

Автор өмірбаяны

Бекнур ТИШБЕКОВ, Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия Ұлттық университеті

философия кафедрасының магистранты, Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, Сәтбаев көшесі, 2, 10000, Астана, Қазақстан

Әдебиеттер тізімі

Egemen.kz. (2025 жыл 18 қараша). Атажұрттағы атаулардың ақтаңдағы. Egemen.kz. Retrieved November 18, 2025, from https://egemen.kz/article/233540-atadgurttaghy-ataulardynh-aqtanhdaghy

Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесі Президиумы. (1992, 6 шілде). О восстановлении исторических наименований Уральской, Целиноградской, Чимкентской областей и города Целинограда [Постановление]. Adilet.zan.kz. Retrieved November 18, 2025, from https://adilet.zan.kz/rus/docs/P920001600_

Қазақстан Республикасы Президенті. (1997, 14 қараша). Ақмола облысындағы жекелеген әкiмшiлiк-аумақтық бiрлiктердi қайта атау және олардың транскрипцияларын өзгерту туралы (№ 3759) [Жарлық]. Adilet.zan.kz. Retrieved November 18, 2025, from https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U970003759_

Қазақстан Республикасы Президенті. (2009, 3 қыркүйек). Ақмола облысының Щучье ауданын қайта атау туралы (№ 862) [Жарлық]. Adilet.zan.kz. Retrieved November 18, 2025, from https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U090000862_

Қазақстан Республикасы Президенті. (2017, 13 желтоқсан). Ақмола облысының Еңбекшілдер ауданын қайта атау туралы (№ 605) [Жарлық]. Adilet.zan.kz. Retrieved November 18, 2025, from https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1700000605

Қасенова Б. (2004). Қазақ ономастикасының өзекті мәселелері. Ақжол-баспа.

Қайдаров Ә., & Мұқатаев, А. (1986). Қазақ ономастикасының мәселелері. Ғылым.

Ксенжик, Г. Н. (2015). Историческая география степных областей Казахстана в XIX – начале XX вв. Айганым.

Негимов С., Талпақова, А., & Машрапов Д. (2008). Ақмола облысындағы ономастикалық атаулардың көрсеткіш-анықтамалығы. Келешек-2030.

Oq.gov.kz. (2026, January 22). Ақмола облысы (өңір туралы мәліметтер). Oq.gov.kz. Retrieved January 22, 2026, from https://oq.gov.kz/erulik/regions/1

РУНИ.рф. Красный Яр (Акмолинская область). РУНИ.рф. Retrieved November 18, 2025, from https://руни.рф/Красный_Яр_(Акмолинская_область)

Тоқаев Қ. (2023, June 22). Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Ұлттық құрылтайдың «Әділетті Қазақстан – Адал азамат» атты екінші отырысында сөйлеген сөзі [Сөйлеу мәтіні]. Akorda.kz. Retrieved November 18, 2025, from https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-ulttyk-kuryltaydyn-adiletti-kazakstan-adal-azamat-atty-ekinshi-otyrysynda-soylegen-sozi-1752959

TravelAsk. (n.d.). Назови меня новым именем: Как переименовывали города в СССР и после его распада. TravelAsk. Retrieved November 18, 2025, from https://travelask.ru/blog/posts/25467-nazovi-menya-novym-imenem-kak-pereimenovyvali-goroda-v-sssr

Ақмола облысы. In Wikipedia. Retrieved November 18, 2025, from https://kk.wikipedia.org/wiki/Ақмола_облысы

Жанұзақ Т., & Рысберген Қ. (2004). Қазақ ономастикасы: жетістіктері мен болашағы. Азия.