IQBAL'S PHILOSOPHICAL ANTHROPOLOGY AND WHOLE-PERSON FORMATION: A FUNCTIONAL COMPARISON WITH ABAI

Botakoz ABDRAKHMANOVA; Sholpan  IBZHAROVA

doi:10.32523/3080-1281-2026-156-3-8-18

Авторлар

Ботакөз АБДРАХМАНОВА Yessenov University Автор https://orcid.org/0000-0001-7160-6294
Шолпан ИБЖАРОВА Almaty Management University (AlmaU) Автор https://orcid.org/0000-0002-9167-4283

DOI:

https://doi.org/10.32523/3080-1281-2026-156-3-8-18

Кілт сөздер:

Мұхаммад Иқбал; Абай; Сайид Мұхаммад Накиб әл-Аттас; философиялық антропология; khudi; ta'dib; тұтас адамды қалыптастыру; жоғары білім философиясы

Аңдатпа

Мұхаммад Иқбалдың философиялық антропологиясы жөніндегі зерттеулер khudi, еркіндік, әрекет және оның идеяларының білім берудегі маңызын кеңінен қарастырған. Алайда бұл категориялардың ішкі байланысы мен антропологиялық реконструкциядан қазіргі білім беруге қатысты тұжырымдарға көшудің әдіснамалық мәртебесі нақтылауды қажет етеді. Мақала Иқбал антропологиясын адам қалыптасуының өзара байланысқан логикасы ретінде реконструкциялайды, оның Абайдың антропологиялық моделімен құрылымдық салыстырымдылығын тексереді, әл-Аттас философиясының дербес педагогикалық дәнекер болу мүмкіндігі мен шектерін бағалайды және жоғары білім беруде тұтас адамды қалыптастырудың қатынастық моделін ұсынады. Бұл эмпирикалық емес философиялық зерттеу тарихи-философиялық реконструкцияны, герменевтикалық интерпретацияны, концептуалдық талдауды және функционалдық әрі генеалогиялық емес салыстыруды ұштастырады. Нәтижелер tawhid, балшық пен рухтың символикасын, khudi-дің нығаюын, тәртіпті, ishq, еркіндікті, жауапкершілікті және шығармашылық әрекетті тұлғалық қалыптасудың функционалдық тұрғыдан өзара байланысқан элементтері ретінде реконструкциялауға болатынын көрсетеді. Иқбал мен Абайдың антропологиялық тұжырымдамалары арасындағы құрылымдық жақындық туралы болжам олардың категориялары арасында тарихи сабақтастық немесе семантикалық тепе-теңдік бар деген тұжырымға бармай, функционалдық тұрғыдан шектеулі деңгейде расталды. Әл-Аттастың ta'dib философиясы антропологиялық проблематиканы білім беруде жалғастыратын дербес педагогикалық тіл ұсынады. Ұсынылған модель мағына көкжиегін, ішкі үйлесімділікті, адамгершілік тұрғыдан қалыптасуды және әрекеттегі жүзеге асуды ажыратады. Зерттеудің үлесі атрибуцияның үш деңгейлі хаттамасы мен функционалдық салыстырудан, сондай-ақ өзінің әмбебаптығын да, эмпирикалық тұрғыдан валидтелгенін де мәлімдемейтін нормативтік-концептуалдық модельді әзірлеуден тұрады.

Downloads

Download data is not yet available.

Әдебиеттер тізімі

Abai. (2020). Poems. Long poems. Edifying words (S. O'Brien, English trans. of poems; J. Burnside, English trans. of edifying words; A. Issemberdiyeva et al., bridge trans.; K.-J. Tokayev, foreword). Public Foundation National Bureau of Translations in partnership with Cambridge University Press.

Al-Attas, S. M. N. (2001). Prolegomena to the metaphysics of Islam: An exposition of the fundamental elements of the worldview of Islam. Kuala Lumpur: ISTAC.

Ali, M. A., & Hussien, S. (2017). Iqbal's inferences from the Qur'an: Objectives of education for developing the individual self. Journal of Education and Educational Development, 4(2), 321–345. https://doi.org/10.22555/joeed.v4i2.1357

Barlybaeva, G. G. (2011). Evolyutsiya eticheskikh idey v kazakhskoy filosofii [The evolution of ethical ideas in Kazakh philosophy]. Almaty: IFP KN MON RK. 216 p. [In Russian].

Biesta, G. J. J. (2009). Good education in an age of measurement: On the need to reconnect with the question of purpose in education. Educational Assessment, Evaluation and Accountability, 21(1), 33–46. https://doi.org/10.1007/s11092-008-9064-9

Biesta, G. (2015). What is education for? On good education, teacher judgement, and educational professionalism. European Journal of Education, 50(1), 75–87. https://doi.org/10.1111/ejed.12109

Dall'Alba, G., & Barnacle, R. (2007). An ontological turn for higher education. Studies in Higher Education, 32(6), 679–691. https://doi.org/10.1080/03075070701685130

De Diego González, A. (2023). The challenge of Muhammad Iqbal's philosophy of khudi to Ibn 'Arabi's metaphysical anthropology. Religions, 14(5), Article 683. https://doi.org/10.3390/rel14050683

Faruque, M. U. (2021). Sculpting the self: Islam, selfhood, and human flourishing. Ann Arbor: University of Michigan Press. https://doi.org/10.3998/mpub.11955316

Ibzharova, Sh. A. (2010). Sushchnost' i evolyutsiya idei universiteta: filosofsko-kul'turologicheskiy aspekt [The essence and evolution of the idea of the university: A philosophical-culturological aspect] (2nd ed.). Almaty. 153 p. ISBN 978-601-241-209-3. [In Russian].

Ibzharova, Sh. A. (2025). "Tolyq Adam" kak filosofskiy proekt formirovaniya lichnosti v kontekste vyzovov XXI veka ["Tolyq Adam" as a philosophical project of personality formation amid twenty-first-century challenges]. In ICTH 2025 – "TOLYQ ADAM: Bilim beru mazmunyn transformatsiyalau": Materialy 1st International Conference on Transformative Humanities, posvyashchennoy 180-letiyu Abaya Kunanbaeva [ICTH 2025 – "TOLYQ ADAM: Transformation of educational content": Proceedings of the 1st International Conference on Transformative Humanities dedicated to the 180th anniversary of Abai Kunanbayev] (pp. 11–23). Almaty: School of Transformative Humanities, Almaty Management University. [In Russian].

Iqbal, M. (1920). The secrets of the self (Asrár-i Khudí): A philosophical poem (R. A. Nicholson, Trans.). London: Macmillan.

Iqbal, M. (2013). The reconstruction of religious thought in Islam (M. Saeed Sheikh, Ed.; J. Majeed, Introd.). Stanford: Stanford University Press.

Majeed, J. (2009). Muhammad Iqbal: Islam, aesthetics and postcolonialism. Routledge.

Marginson, S. (2024). Student self-formation: An emerging paradigm in higher education. Studies in Higher Education, 49(4), 748–762. https://doi.org/10.1080/03075079.2023.2252826

Mashakova, A. K. (2016). Creative writings of Abay in foreign literary studies. News of the National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan. Series of Social and Human Sciences, 3(307), 324–328.

Nauman, S. (2018). Iqbal—Education and cultivation of self: A way forward for Muslims of the subcontinent. Educational Philosophy and Theory, 50(4), 326–337. https://doi.org/10.1080/00131857.2016.1220857

Oldac, Y. I., Yang, L., & Lee, S. (Eds.). (2023). Student agency and self-formation in higher education. Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1007/978-3-031-44885-0

Qudaiberdiuly, Sh. (1991). Ush anyq [The three truths] (A. Seydimbekov, Ed.). Almaty: "Qazaqstan" baspasy jäne "Ghaqliya" ghylymi-ädebi ortalyghy. 80 p. ISBN 5-615-00923-3. [In Kazakh].

Ricoeur, P. (1992). Oneself as another (K. Blamey, Trans.). Chicago: University of Chicago Press.

Sartaeva, R. S. (2021). Uchenie Abaya "tolyq adam" i sovremennye tendentsii v reshenii problemy tselostnogo cheloveka [Abai's doctrine of "tolyq adam" and contemporary tendencies in addressing the problem of the whole person]. Adam älemi, 89(3), 76–91. https://doi.org/10.48010/2021.3/1999-5849.07 [In Russian].

Schimmel, A. (1963). Gabriel's wing: A study into the religious ideas of Sir Muhammad Iqbal. Leiden: E. J. Brill (Numen Book Series, vol. 6).

Taylor, C. (1985). Human agency and language: Philosophical papers 1. Cambridge: Cambridge University Press.

Taylor, C. (1989). Sources of the self: The making of the modern identity. Cambridge, MA: Harvard University Press.

Wan Daud, W. M. N. (1998). The educational philosophy and practice of Syed Muhammad Naquib al-Attas: An exposition of the original concept of Islamization. Kuala Lumpur: ISTAC.

Yesim, G. (2004). Abai turaly filosofiyalyq traktat [A philosophical treatise on Abai]. Almaty: Qazaq universiteti. 83 p. ISBN 9965-12-688-7. [In Kazakh].