NARRATIVE ALGORITHMS AND SUBJECT FORMATION: A PHILOSOPHICAL INQUIRY INTO STUDENT STORYTELLING IN THE AGE OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE

Laura  TURARBEKOVA; Dinara  SAPAROVA; Zhanday KDYRALIEVA

doi:10.32523/3080-1281-2026-155-2-19-35

Авторлар

Лаура ТУРАРБЕКОВА Алматы гуманитарлық-экономикалық университеті Автор https://orcid.org/0000-0003-3416-0160
Динара САПАРОВА Астана халықаралық университеті Автор https://orcid.org/0009-0007-8548-7741
Жандай КДЫРАЛИЕВА Алматы гуманитарлық-экономикалық университеті Автор https://orcid.org/0000-0001-9381-6516

DOI:

https://doi.org/10.32523/3080-1281-2026-155-2-19-35

Кілт сөздер:

жасанды интеллект білім беруде; нарративтік бірегейлік; субъектінің қалыптасуы; оқушы сторителлингі; алгоритмдік медиация; адам мен жасанды интеллекттің бірлескен авторлығы; цифрлық агенттілік; білім философиясы

Аңдатпа

Жасанды интеллекттің білім беру ортасына жедел интеграциялануы педагогикалық практикаларды ғана емес, сонымен қатар субъектіліктің қалыптасу шарттарын да өзгертуде. Осы мақалада жасанды интеллект дәуіріндегі оқушы сторителлингіне философиялық рефлексия ұсынылып, нарративтік алгоритмдердің субъектінің қалыптасу үдерістеріне қалай ықпал ететіні талданады. Нарративті өзін-өзі конституциялаудың негізгі тәсілі ретінде қарастыратын философиялық дәстүрге сүйене отырып, зерттеу сторителлингті білім алушылардың бірегейлікті, агенттілікті және моральдық ұстанымды құрастыратын кеңістігі ретінде тұжырымдайды. Бұдан әрі алгоритм мағынаны құрылымдаудың бір формасы ретінде талданып, қолжетімді нарративтік үлгілерді қалыптастыратын алгоритмдік іріктеу және цифрлық медиация механизмдеріне ерекше назар аударылады. Жасанды интеллектті пайдалана отырып жазу тәжірибелерінде оқушы сторителлингі барған сайын адам мен машинаның бірлескен авторлығының формасы ретінде көрініс табады, бұл білім алушы мен жүйе арасындағы агенттіліктің қайта бөлінуіне әкеледі. Мұндай өзара әрекеттестік экспрессивтік мүмкіндіктерді кеңейтуі мүмкін болғанымен, ол идентичтіліктің стандартталуы мен мәдени тұрғыдан үстем нарративтік үлгілердің жасырын нормализациясы сияқты белгілі бір тәуекелдерді де қамтиды. Мақалада жасанды интеллект субъектілікті жоймайтыны, керісінше оның қалыптасу тәсілдерін трансформациялап, гибридтік және реляциялық формаларға бағыттайтыны негізделеді. Қорытындыда жасанды интеллект арқылы медицияланған білім беру тәжірибелері жағдайында оқушылардың авторлықты, жауапкершілікті және этикалық өзін-өзі түсінуді қалай пайымдайтынын зерттеуге бағытталған болашақ эмпирикалық зерттеулердің бағыттары айқындалады.

Downloads

Download data is not yet available.

Әдебиеттер тізімі

Adadi, A., & Berrada, M. (2018). Peeking inside the black-box: A survey on explainable artificial intelligence (XAI). IEEE Access, 6, 52138–52160. https://doi.org/10.1109/ACCESS.2018.2870052

Bender, E. M., Gebru, T., McMillan-Major, A., & Shmitchell, S. (2021). On the dangers of stochastic parrots: Can language models be too big? In Proceedings of the 2021 ACM Conference on Fairness, Accountability, and Transparency (pp. 610–623). Association for Computing Machinery. https://doi.org/10.1145/3442188.3445922

Bommasani, R., Hudson, D., Adeli, E., Altman, R., Arora, S., Arx, S., Bernstein, M., Bohg, J., Bosselut, A., Brunskill, E., Brynjolfsson, E., Buch, S., Card, D., Castellon, R., Chatterji, N., Chen, A., Creel, K., Davis, J., Demszky, D., & Liang, P. (2021). On the opportunities and risks of foundation models. arXiv. https://doi.org/10.48550/arXiv.2108.07258

Bouchardon, S., & Fülöp, E. (2024). Récit numérique et temporalité. Sens public. https://hal.science/hal-04908130v1/file/SP1719.pdf

Bourdieu, P. (1977). Outline of a theory of practice. Cambridge University Press.

Bourdieu, P. (1990). The logic of practice. Stanford University Press.

Bucher, T. (2018). If… then: Algorithmic power and politics. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oso/9780190493028.001.0001

Burrell, J. (2016). How the machine “thinks”: Understanding opacity in machine learning algorithms. Big Data & Society, 3(1). https://doi.org/10.1177/2053951715622512

Capurro, R. (2010). Digital hermeneutics: An outline. AI & Society, 25(1), 35–42.

Chen, Y., Wang, Y., Wüstenberg, T., Kizilcec, R. F., Fan, Y., Li, Y., Lu, B., Yuan, M., Zhang, J., Zhang, Z., Geldsetzer, P., Chen, S., & Bärnighausen, T. (2025). Effects of generative artificial intelligence on cognitive effort and task performance: Study protocol for a randomized controlled experiment among college students. Trials, 26(1), 244. https://doi.org/10.1186/s13063-025-08950-3

Choudhuri, R., Sanchez, C. A., Burnett, M., & Sarma, A. (2026). Why Johnny can't think: GenAI's impacts on cognitive engagement. arXiv. https://doi.org/10.48550/arXiv.2601.22430

Clark, A., & Chalmers, D. (1998). The extended mind. Analysis, 58(1), 7–19. http://www.jstor.org/stable/3328150

Essel, H. B., Vlachopoulos, D., Essuman, A. B., & Amankwa, J. O. (2024). ChatGPT effects on cognitive skills of undergraduate students: Receiving instant responses from AI-based conversational large language models (LLMs). Computers and Education: Artificial Intelligence, 6, 100198. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2023.100198

Floridi, L., Cowls, J., Beltrametti, M., Chatila, R., Chazerand, P., Dignum, V., Lütge, C., Madelin, R., Pagallo, U., Rossi, F., Schafer, B., Valcke, P., & Vayena, E. (2018). AI4People – An ethical framework for a good AI society: Opportunities, risks, principles, and recommendations. Minds and Machines, 28(4), 689–707. https://doi.org/10.1007/s11023-018-9482-5

Foucault, M. (1988). Technologies of the self. In L. H. Martin, H. Gutman, & P. H. Hutton (Eds.), Technologies of the self: A seminar with Michel Foucault (pp. 16–49). University of Massachusetts Press.

Fricker, M. (2007). Epistemic injustice: Power and the ethics of knowing. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780198237907.001.0001

Gerlich, M. (2025). AI tools in society: Impacts on cognitive offloading and the future of critical thinking. Societies, 15(1), 6. https://doi.org/10.3390/soc15010006

Gillespie, T. (2014). The relevance of algorithms. In T. Gillespie, P. J. Boczkowski, & K. A. Foot (Eds.), Media technologies: Essays on communication, materiality, and society (pp. 167–194). MIT Press.

Haraway, D. (1991). A cyborg manifesto: Science, technology, and socialist-feminism in the late twentieth century. In Simians, cyborgs, and women: The reinvention of nature (pp. 149–181). Routledge.

Hassan, R. (2020). The condition of digitality: A post-modern Marxism for the practice of digital life. University of Westminster Press. http://www.jstor.org/stable/j.ctvw1d5k0

Hayles, N. K. (2017). Unthought: The power of the cognitive nonconscious. University of Chicago Press.

Heersmink, R., de Rooij, B., Clavel Vázquez, M. J., & Colombo, M. (2024). A phenomenology and epistemology of large language models: Transparency, trust, and trustworthiness. Ethics and Information Technology, 26, 41. https://doi.org/10.1007/s10676-024-09777-3

Humphreys, P. (2009). The philosophical novelty of computer simulation methods. Synthese, 169(3), 615–626. http://www.jstor.org/stable/40271312

Ihde, D. (1990). Technology and the lifeworld. Indiana University Press.

Kasneci, E., Sessler, K., Küchemann, S., Bannert, M., Dementieva, D., Fischer, F., et al. (2023). ChatGPT for good? On opportunities and challenges of large language models for education. Learning and Individual Differences, 103, 102274. https://doi.org/10.1016/j.lindif.2023.102274

Kemper, N. F., Martin, T., Cohrs, L., Schmiedek, F., & Habermas, T. (2025). Agency and communion in brief entire life narratives across the life span. Journal of Personality, 93(5), 1042–1054. https://doi.org/10.1111/jopy.12990

Kitchin, R. (2017). Thinking critically about and researching algorithms. Information, Communication & Society, 20(1), 14–29. https://doi.org/10.1080/1369118X.2016.1154087

Latour, B. (2006). Nous n’avons jamais été modernes: Essai d’anthropologie symétrique. La Découverte. https://doi.org/10.3917/dec.latou.2006.01

Lazar, S. (2024). Automatic authorities: Power and AI. In D. Heersmink & J. Symons (Eds.), The Oxford handbook of philosophy of AI. MIT Press. https://doi.org/10.7551/mitpress/14962.003.0004

Manovich, L. (2019). AI aesthetics. Strelka Press.

Meretoja, H., Kinnunen, E., & Kosonen, P. (2022). Narrative agency and the critical potential of metanarrative reading groups. Poetics Today, 43(2), 387–414. https://doi.org/10.1215/03335372-9642679

Noble, S. U. (2018). Algorithms of oppression: How search engines reinforce racism. New York University Press.

Ricoeur, P. (1984). Time and narrative (Vol. 1). University of Chicago Press. (Original work published 1983)

Ricoeur, P. (1990). Soi-même comme un autre. Seuil.

Rosa, H. (2013). Social acceleration: A new theory of modernity. Columbia University Press.

Stiegler, B. (1998). Technics and time, 1: The fault of Epimetheus. Stanford University Press.

Stiegler, B. (2010). What makes life worth living: On pharmacology. Polity Press.

Striphas, T. (2015). Algorithmic culture. European Journal of Cultural Studies, 18(4–5), 395–412.

Taylor, C. (1989). Sources of the self: The making of the modern identity. Harvard University Press.

Turarbekova, L. V. (2022). Ischeznovenie ob’ekta: Realizacija hajdeggerianskogo jadernogo fantazma i internet veshhej [The disappearance of the object: The realization of the Heideggerian nuclear phantasm and the Internet of things]. Vestnik KazNU im. Al-Farabi. Serija filosofii, kul’turologii i politologii, 79(1), 22–29. https://doi.org/10.26577/jpcp.2022.v79.i1.03

Turarbekova, L. V. (2022a). Vopros o kiborge [The question of the cyborg]. Medicinskaja antropologija i biojetika, 23(1). https://doi.org/10.33876/2224-9680/2022-1-23/12

Turarbekova, L., Nurysheva, G., Sartayeva, R., & Muursepp, P. (2024). My little cyborg: Human, machine, and the philosophical paradoxes of difficult humanism. ICON, 29(2), 109–126. https://doi.org/10.11590/icon.2024.2.05

van Doeselaar, L., & Reitz, A. K. (2023). Personal narratives as a predictor of trait change and state fluctuations in self-esteem and life satisfaction during the transition from education to work. Identity: An International Journal of Theory and Research, 23(1), 18–35. https://doi.org/10.1080/15283488.2022.2106229

Wang, J., & Fan, W. (2025). The effect of ChatGPT on students’ learning performance, learning perception, and higher-order thinking: Insights from a meta-analysis. Humanities and Social Sciences Communications, 12, 621. https://doi.org/10.1057/s41599-025-04787-y

Wu, X., Zhao, H., Zhu, Y., Shi, Y., Yang, F., Hu, L., Liu, T., Zhai, X., Yao, W., Li, J., Du, M., & Liu, N. (2024). Usable XAI: 10 strategies towards exploiting explainability in the LLM era. arXiv. https://doi.org/10.48550/arXiv.2403.08946

Zhai, X. (2023). ChatGPT: Reforming education on five aspects. Shanghai Education, 16–17. https://ssrn.com/abstract=4389098

Zuboff, S. (2019). The age of surveillance capitalism. PublicAffairs.