ШАМАНИСТИЧЕСКИЕ РЕЛИКТЫ В АНАТОЛИИ: АНАЛИЗ КУЛЬТУРНОЙ НЕПРЕРЫВНОСТИ
Просмотры: 78 / Загрузок PDF: 36DOI:
https://doi.org/10.32523/3080-1281-2025-153-4-136-152Ключевые слова:
социология религии, шаманизм, турецкая культура, кам, культурная преемственность, Анатолия, ритуалы и верованияАннотация
Данное исследование направлено на изучение культурной преемственности шаманистских верований и практик в турецком обществе, проживающем в Анатолии. Основная цель работы — определить, каким образом тюрки, на протяжении истории взаимодействовавшие с различными религиями и культурами, сумели сохранить и передать до наших дней элементы своих древних шаманистских традиций. В исследовании использован качественный метод; в качестве исследовательского дизайна принят описательно-обзорный подход. Основным инструментом сбора данных выступил анализ литературы. Центральный исследовательский вопрос сформулирован следующим образом: Какие шаманистские практики и верования продолжают существовать в современной Анатолии и какую роль они играют в турецкой культуре?
Исследование имеет определённые ограничения, включая ограниченность источников и региональные различия в практиках. Его новизна заключается в представлении конкретных примеров, демонстрирующих устойчивость шаманистских элементов в современной турецкой культуре. Основные выводы показывают, что такие практики, как использование амулета «глаз от сглаза», красных лент, обрядов выливания свинца, завязывание лоскутков на деревьях, чтение мевлита и гимнов, а также дарение детям имён, связанных с природой, свидетельствуют о продолжающемся присутствии шаманистских традиций в Анатолии. Эти результаты подчёркивают, что шаманизм — не просто историческая система верований, но и поныне оказывает влияние на культурную память и повседневную жизнь турок.
Скачивания
Библиографические ссылки
Akdoğanoğlu, E., & Yayan, G. (2021). Sanat ve iletişim bağlamında Aydın Ayan’ın sanat görüşü ve eserlerinin çözümlemeleri. Kesit Akademi Dergisi, 7(28), 465-490.
Alagül, N. (2014). Türk kültüründe Şamanist iletiler. Marmara İletişim Dergisi, 12(12), 5–10. https://dergipark.org.tr/tr/pub/maruid/issue/445/3491
Albayrak, Y., & Çetin, O. (2025). Şamanizm ve şaman törensel objeleri. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, (66), 74–96.
Arslanoğlu, İ. (2000). Kültür ve medeniyet kavramları. Türk Kültürü ve Hacı Bektaşı Veli Araştırma Dergisi, 15, 243–255. http://isamveri.org/pdfdrg/D01093/2000_15/2000_15_ARSLANOGLUI.pdf
Arslan Ural Karabağlı. (2021, Mayıs 5). Hepimiz biraz Şamanız dedirten 17 adet ve gelenek. Onedio. https://onedio.com/haber/hepimiz-biraz-samaniz-dedirten-17-adet-ve-gelenek-440443
Arı, Y. (2021). Din ve otorite kavramları bağlamında Sünnilikte dini otorite. İlahiyat Alanında Araştırma ve Değerlendirmeler, 163-188.
Arı, Y. (2024). Social Change and Religion. (trans. Faris Hocaoğlu). Uluslararası Dorlion Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi (DASAD) , 2(1)76-95. https://doi.org/10.5281/zenodo.11491788
Aslan, E. (2009). Şamanizm ve şamandan âşığa intikal eden trans olgusu. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 2(3-4), 17-37.
Avcıoğlu, G. Ş. (2020). Türk sosyolojisinde kültür ve medeniyet anlayışları. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 48, 313–326. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sutad/issue/59537/856667
Ayten, A., & Köse, A. (2009). Batıl inanç ve davranışlar üzerine psikodiyolojik bir analiz. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 9(2), 45–70. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/52344
Aslan, C., & Yücel, A. A. (2025). Şamanizm’den günümüze kalanlar. Current Perspectives in Social Sciences, 29(1), 29–36.
Balcı, N. (2012). Türk halı sanatında mitolojik kaynaklı bazı motifler. Arış Dergisi, (8), 38-51.
Bayat, F. (2006). Ana hatlarıyla Türk şamanlığı (Vol. 307). Ötüken Neşriyat AŞ.
Bozdemir, O. (2019). Orta Asya şaman ritüelleri sembol ve objelerinin seramik formlarda yorumu.
Bozkurt, K., & Bozkurt, H. (2012). Sayıların gizemli dünyası: Kültür ve edebiyatta sayı sembolizmi. Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, 1(1), 717–728.
Coşkun, A. (2022). Din antropolojisi. Önsöz Yayıncılık.
Çam, E., & Bayat, F. (2025). Orta Asya Şamanlarına özgü tedavi sistemi: Hastalığı göçürme. Firat University Journal of Social Sciences, 35(1), 25-34.
Çamurcuoğlu Tosun, Melisa. (2024). Eski Türklerde Şamanizm ve günümüze yansımaları. Ahbar, 1(Mayıs), 19-29.
Çapcıoğlu, İ., & Alpay, A. H. (2022). Geçmişten geleceğe din ve Türklerin din anlayışı. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, (101), 457-478.
Dündar, A. İ. (2022). İslam öncesi dönemde Türklerde ve Araplarda kişilere ad koymada etkili olan benzer faktörler. Din ve Bilim-Muş Alparslan Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi Dergisi, 5(2), 244-259.
Elmas Can. (2015). Anadolu’da seramik sanatında Şamanizmin etkisi (Yüksek lisans tezi). Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. https://www.academia.edu/95182068/Anadolu_seramik_sanat%C4%B1nda_%C5%9Famanizmin_etkisi?f_ri=713747
Ender, K. N., & Demirel, Ş. (2025). Orta Asya Şamanizm’inde evrenin tezahürü. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (67), 231-243.
Eroğlu, T., & Kılıç, H. (2010). Türk inançları ve inanışlar. Journal of Social Policy Conferences, 49, 750–770. https://dergipark.org.tr/tr/pub/iusskd/issue/897/10045
Gedik, A. (2024). İbn Haldûn’un umran teorisi ve tarih bilinci. Türkiye Din Eğitimi Araştırmaları Dergisi, (18), 263-280.
Gökalp, Z. (2020). Hars ve medeniyet. Bilgeoğuz Yayınları.
Gökdere, İ. Z. (2024). Geleneksel türk dininin tasavvuftaki izleri. DTA Yayıncılık Bilişim Limited Şirketi.
Gömeç, S. (1998). Şamanizm ve eski Türk dini. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(4), 38-52.
Güleç, S., & Yalçın, A. (2025). Kültürel mirasın aktarılmasında yerel kültürel unsurların rolü. İzmir Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 44-58.
Günay, Ü. (2021). Din sosyolojisi. İnsan Yayınları.
Güner, Y. O., & Oyman, N. R. (2017). Şaman giysi unsurları üzerinde kullanılan semboller. Turkish Studies, 12(13), 357–372.
Güngör, H. (2002). Eski Türklerde din ve düşünce. Türkler Ansiklopedisi, 3, 261–282.
Güngör, H. (2023). Şamanizm. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. Erişim 30 Mayıs 2023. https://islamansiklopedisi.org.tr/samanizm
Güzel, E. (2024). Orta Dünyanın kadın şamanları. Arkeoloji ve Sanat, 177, 19–28.
İnan, A. (1986). Tarihte ve bugün Şamanizm (3. basım). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
İzgi, C. M. (2012). Şamanizm ve şamanlara genel bakış. Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi, 2(1), 31–38. https://dergipark.org.tr/tr/pub/mutftd/issue/43159/523455
Kalafat, Y., & Güven, İ. M. N. (2011). Altay Türk halk inançlarından Anadolu’ya dair bazı tespitler. Arış Dergisi, (6), 60–75.
Kalafat, Y. (2004). Anadolu’da ulu kadın kişiler ve halk inançları. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi, (32), 37-54.
Kalaycı, E. (2021). Eski Türklerde toplumsal ve siyasal açıdan Şaman’ın rolü. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 23(3), 1038-1053.
Karaca, F., & Aytemiz, F. (2024). Dinî tecrübe üzerine. Current Perspectives in Social Sciences, 28(2), 281-292.
Karaçoban, E. (2021). Anadolu’da Dinî İnanç ve Yaşayışta Görülen Bazı Eski Tesirler Üzerine Değerlendirme. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (50), 429-467.
Karataş, İ. E. (2013). Max Müller’e göre dinin ortaya çıkış sürecinde sınırsız (kutsal) fikri. Düzce Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(2), 54-86.
Kiliç, E. (2011). Hayat ağacı sembolizmi ve tekstil baskıcılığındaki uygulamaları üzerine bir araştırma (Master's thesis, Dokuz Eylül University (Türkiye).
Küçük, A., vd. (2020). Dinler tarihi. Berikan Yayınevi.
Küçük, M. A. (2020). Orta Asya’dan Anadolu’ya Türk geleneğinde don değiştirme. Bilig, (94), 97-122.
Mandaloğlu, M. (2011). Türk kültür çevresinde Şamanizm ve şamanlık meselesi. Türkiye Sosyal Araştırma Dergisi, 15(3), 111–122.
Mehmedoğlu, A.U. & Aygün, A. (2006). James W. Fowler ve inanç gelişim teorisi. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), 6(1), 118-140.
Metin, İ. (2020). Türklerde Hz. Peygamber Sevgisine Bir Örnek Olarak Süleyman Çelebi’nin Vesîletü’n-Necât Adlı Eseri. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 7(3), 1644-1672.
Metin, İ., (2022). Peygamber sevgisinin bir yansıması olarak Türk toplumunda mevlit geleneği. Süleyman Çelebi Anısına Türk Kültüründe Mevlit Geleneği Uluslararası Sempozyumu, Sivas, Türkiye.
Mirzaoğlu, M. A. (2023). Din sosyolojisi perspektifinden Emile Durkheim: Dinin kaynağı ve toplumsal anlamı. Uluslararası Dorlion Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi (DASAD), 1(1), 68-92.
Saçıkaralı, T. (2018). Sosyal medyanın kültür ve iletişimdeki etkisi: Gençler üzerine bir inceleme.
Şen, Serkan. (2019). Şaman sözcüğü eski Türkçede niçin görülmez, çağdaş Türkçede nasıl ortaya çıkmıştır?. Türklük Bilimi Araştırmaları, (46), 163-75.
Tanrısever, C. (2025). Türk kültüründe eski Türk inanışlarının etkisi. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 14(2), 693-706.
Oğuz, E. S. (2011). Toplum bilimlerinde kültür kavramı. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 28(2).
Öğretici, B. (2019). Türkiye’deki İslami kültürde şaman (izm) izleri. Türk Dünyası Araştırmaları, 121(238), 21-28.
Ölmez, F. N., & Gökmen, Ş. (2005). Isparta İl Merkezi’nde bulunan türbeler. Bilig – Türk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi, 35, 83–104.
Özkartal, M. (2012). Türk Destanlarında geçen halı anlatımları, halılardaki hayvan motifleri ve renklerinin dili. Arış Dergisi, (8), 92-101.
Özparlar, E. G. (2017). Eski Türk Kam kostümlerinde mistik imgeler.
Rayman, H. (2016). Eski Türklerde üç din Şamanizm, Budizm, Maniheizm. Karınca Kitap.
Sarıtaş, S. (2019). Halkbiliminde maddi kültüre teorik ve metodolojik yaklaşımlar. Millî Folklor, 16(122), 29-40.
Soygüder Baturlar, Ş., & Yaylagül, L. (2019). Kültürel süreklilik bağlamında Türk halk kültüründe mavi/turkuaz mavisi ve nazar boncuğu. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 31, 665–688. https://dergipark.org.tr/tr/pub/akil/issue/47030/534579
Tosun, M. Ç. (2024). Eski Türklerde Şamanizm ve günümüze yansımaları. Ahbar, (1), 19-29.
Işıkdoğan, D. (2022). Din ve eğitim bağlamında bir değer olarak insanda güven duygusu. Dicle İlahiyat Dergisi, 24(1), 14-32.
Uçan, H. (2007). Dilbilimsel kuramlar ve ideoloji. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 7(2), 199-226.
Ünal, S. (2022). Türk kültüründe yönler ve sağ-sol algısı (Master's thesis, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, Türkiye).
Yavuzer, H. (2023). Toplumsal huzurun sağlanmasında din ve din görevlileri. DergiPark Akademik, (43), 535–563. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2975905
Yazar Çağlar, & Hadibeh. (2019, Eylül 25). İslam zannettiğimiz 12 Şamanist davranış. https://hadibeh.com/islam-zannettiginiz-12-samanist-davranis/
Yenen, İ. (2015). Emile Durkheim sosyolojisinde din fenomeni. Toplum Bilimleri Dergisi, 9(17), 441-461.
Yeniasır, M., Gökbulut, B., & Öger, A. (2020). Kazak, Türkmen ve Kıbrıs Türklerinin halk inançları ile gelenekleri üzerine karşılaştırmalı bir inceleme. Folklor/Edebiyat, 26(102), 297-316.
Yıldırım, N. (2004). Anadolu masallarında Şamanizm izleri (Yüksek lisans tezi). Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. https://openaccess.firat.edu.tr/xmlui/handle/11508/15998
Yuguşeva, N. (2001). Altaylarda Türkler ve inançları. Türk Dünyası ve Edebiyat Dergisi, 11, 140–151. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tdded/issue/12711/154714
Yüksek, R. N. (2024). Şamanizm: Ruhun keşif yolculuğu. Uluslararası Sosyal Bilimlerde Yeni Ufuklar Dergisi, (2024), 99–105.
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 Медине Арслан, Йылмаз Ари (Автор)
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution-NonCommercial-NoDerivatives» («Атрибуция — Некоммерческое использование — Без производных произведений») 4.0 Всемирная.
Как цитировать
