БЕЙНЕЛЕУ ӨНЕРІ: XX ҒАСЫРДЫҢ СОҢЫ  XXI ҒАСЫРДЫҢ БАСЫНДАҒЫ ҚАЗАҚСТАН МЕН МОНҒОЛИЯ

Бибігүл Захай

doi:10.32523/3080-1281-2025-153-4-220-233

Авторлар

Бибігүл Захай Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті Автор https://orcid.org/0000-0001-9604-0469

DOI:

https://doi.org/10.32523/3080-1281-2025-153-4-220-233

Кілт сөздер:

бейнелеу өнері; Қазақстан; Моңғолия; заманауи өнер; ұлттық дәстүр; модернизм; жаһандану; мәдени диалог; эстетика; рухани жаңғыру

Аңдатпа

Бұл мақалада XX ғасырдың соңы мен XXI ғасырдың басындағы Қазақстан мен Моңғолияның бейнелеу өнерінің даму үдерісі, стильдік бағыттары мен көркемдік ерекшеліктері жан-жақты қарастырылады. Екі елдің де тарихи-мәдени ортақ тамырлары, көшпелі өмір салты мен дәстүрлі дүниетаным элементтері олардың қазіргі заманғы бейнелеу өнерінде өзіндік сипатпен көрініс тапқаны айқындалады. ХХ ғасырдың соңы – кеңестік идеологияның әлсіреп, ұлттық рухани жаңғыру кезеңіне ұласқан уақыт болды. Осы кезеңде қазақстандық және моңғол суретшілер дәстүр мен жаңашылдықты ұштастыруға ұмтылды.

Қазақстанда Ә. Қастеев атындағы өнер мектебі мен заманауи кескіндеме, графика, мүсін өнері саласында жаңа көркемдік тіл ізденістері пайда болды. К. Телжанов, Г. Исмаилова, Е. Сидоркин сынды суретшілердің шығармашылығы ұлттық рухты жаңғыртумен қатар, модернистік және экспрессионистік тәсілдерді қолдануымен ерекшеленді. Ал XXI ғасырдың басында жас буын суретшілер – инсталляция, перформанс, цифрлық және экологиялық бағыттар арқылы бейнелеу өнерін жаңа деңгейге көтерді.

Моңғолияда да осыған ұқсас бағыт байқалды: социалистік реализм шеңберінен шығуға ұмтылған суретшілер ұлттық мифология мен буддистік символиканы қазіргі эстетикамен біріктірді. Б. Амгалан, Ц. Цолмон, П. Энхжаргал сияқты суретшілердің еңбектері ұлттық болмыс пен жаһандық мәдени үдерістердің тоғысын көрсетеді.

Мақалада екі елдің өнеріндегі ортақ тенденциялар – ұлттық бірегейлікті сақтау, жаһандану жағдайындағы мәдени диалог, дәстүр мен технологияның үйлесімі – ғылыми тұрғыда салыстырмалы талданады. Сонымен қатар қазіргі заманғы бейнелеу өнерінің қоғамдағы әлеуметтік және рухани қызметі айқындалып, болашақтағы даму бағыттары ұсынылады.

Downloads

Download data is not yet available.

Автор өмірбаяны

Бибігүл Захай, Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті

докторант, Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, Сәтбаев көшесі 2, 010000, Астана, Қазақстан

Әдебиеттер тізімі

Телжанов, К. Өнер және уақыт. – Алматы: Қазақ университеті, 2005. – 198 б.

Enkhbold, B. Mongolian Contemporary Art: Between Tradition and Globalization. – Ulaanbaatar: Art Council of Mongolia, 2018. – 156 p.

Dashnyam, L. Modern Art in Mongolia: Historical Overview and Contemporary Trends. – Ulaanbaatar: State Publishing, 2020. – 204 p.

Nurmukhametov, S. Kazakhstani Art in the Post-Soviet Era: Identity and Modernity. – Astana: Eurasian National University Press, 2021. – 210 p.

Art Council of Mongolia. Contemporary Mongolian Artists: 1990–2020. – Ulaanbaatar, 2022. URL: https://www.artmongolia.mn/contemporary-art (accessed: 30.08.2025).

Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейі. Қазақстан бейнелеу өнерінің даму жолы. – Алматы, 2020. URL: https://www.gmirk.kz (accessed: 30.05.2025).

Art Council of Mongolia. Contemporary Mongolian Artists: 1990–2020. – Ulaanbaatar, 2022. URL: https://www.artmongolia.mn/contemporary-art (accessed: 01.07.2025).

Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейі. Қазақстан бейнелеу өнерінің даму жолы. – Алматы, 2020. URL: https://www.gmirk.kz (қаралған күні: 09.09.2025).

Лхамсурэн, Г. Монголия өнері мен мәдени мұрасы. – Улан-Батор: Nomadic Art Press, 2019. – 175 б.

Сейдахметова, А. Заманауи қазақ кескіндемесі: бағыттар мен ізденістер. – Астана: Көркем әдебиет баспасы, 2022. – 192 б.