FORENSIC RELIGIOUS EXPERTISE IN KAZAKHSTAN: INSTITUTIONAL FRAMEWORK AND ANALYTICAL APPROACHES

Kamilya  TLEUBAYEVA; Yuliya  SHAPOVAL

doi:10.32523/3080-1281-2026-154-1-174-188

Авторлар

Камиля ТЛЕУБАЕВА Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия Ұлттық университеті Автор https://orcid.org/0009-0004-5278-3876
Юлия ШАПОВАЛ Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия Ұлттық университеті Автор https://orcid.org/0000-0002-1351-4495

DOI:

https://doi.org/10.32523/3080-1281-2026-154-1-174-188

Кілт сөздер:

мемлекеттік діни саясат; сот дінтанушылық сараптамасы; дін және құқық; діни сенім бостандығы; дінтанушы-сарапшының құзыреттілігі; цифрлы діни контент

Аңдатпа

Мақала сот дінтанушылық сараптамасын институционалдандыру және оны жүргізу барысында қолданылатын әдіснамалық тәсілдерді зерттеуге бағытталған.

Жүргізілген зерттеулер негізінде сот дінтанушылық сараптамасының әлеуметтік және саяси даму контекстінде қалыптасуы мен институционалдануының үш кезеңі белгіленіп сипатталды. Мақалада антиэкстремизмдік бағдардың кеңеюі мен дін саласындағы мемлекеттік реттеудің күшеюі, Қазақстан Республикасының Конституциясында кепілдік берілген діни сенім бостандығының орындалуы мен мемлекеттің ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз ету арасындағы тепе-теңдікті табу мәселесін өзектілігі көрсетілген. Авторлар сот дінтанушылық сараптамасының сапасы аз санды діни бірлестіктерге қатысты діни сенім бостандығы құқығының бұзылу қаупін төмендететін үйлесімді тәсілдің маңызды компоненті екендігін дәлелдейді. Зерттеу барысында сот дінтанушылық сараптаманы жүргізу сапасының критерийлері айқындалды, соның ішінде объективтілікке, сараптаманың тәуелсіздігі мен бейтараптылығына және релевантты әдістердің таңдалуы мен дінтану сарапшысының құзыреттілігінің қатаң шектелуіне ерекше мән берілді. Авторлар дін мен қоғамдағы цифрлану процестері сараптама объектілерінің сипаттары мен коммуникация формаларын өзгертетіндігін және сараптаманың әдістік және әдіснамалық сүйемелдеуін, сонымен қатар дінтанушы-сарапшылардың кәсіби біліктілігін жетілдіруді талап ететіндігін көрсетеді.

Downloads

Download data is not yet available.

Автор өмірбаяндары

Камиля ТЛЕУБАЕВА, Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия Ұлттық университеті

PhD докторант, Л. Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, Адольф Янушкевич көшесі, 6, 010000, Астана қ., Қазақстан
Юлия ШАПОВАЛ , Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия Ұлттық университеті

ф.ғ.д., Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, Адольф Янушкевич көшесі, 6, 010000, Астана, Қазақстан

Әдебиеттер тізімі

Abdrasilkyzy, A., Mukanova, N. A., Mussina, D. R., & Tyshkan, K. (2017). Religiozno-politicheskiy ekstremizm kak ugroza sovremennomu obshchestvu [Religious-political extremism as a threat to modern society]. Astana. [In Russian].

Artemyev, A. I. (2004). Soderzhanie i sushchnost’ osnovnykh religioznykh konfessiy i denominatsiy kak ob”ekt gosudarstvennoy politiki v sovremennom Kazakhstane. In A. N. Nysanbaev, A. A. Khamidov, A. G. Kosichenko, S. Yu. Kolchigin, F. K. Bisembaev, K. L. Syroezhkin, & A. I. Artemyev, Religiya v politike i kul’ture sovremennogo Kazakhstana (pp. 158–164). Astana: El Orda. [In Russian].

Arystanbekuly, T. N., Mukhan, I., Shamshadin, K., Kovalev, D., & Begalinova, K. (2025). The role of religion in ensuring national security in Kazakhstan. Occasional Papers on Religion in Eastern Europe.

Aslanova, I. (2023). The role of forensic experts in the repression of religious minorities in Kyrgyzstan. The Journal of CESNUR, 7(1), 94–99.

BAQ.KZ. (2023). Chetvero zhiteley Zhambylskoy oblasti osuzhdeny za religioznyy radikalizm [Four residents of Zhambyl Region sentenced for religious radicalism]. https://rus.baq.kz/chetvero-zhiteley-zhambylskoy-oblasti-osuzhdeny-za-religioznyy-radikalizm_300018537/

Beliakova, N., & Kliueva, V. (2023). Anti-cult movement and religious freedom for religious minorities in the Russian Arctic. Religions, 14(8), 1062. https://doi.org/10.3390/rel14081062

Burova, E. E., & Dzhamanbalaeva, Sh. E. (2023). Religioznaya situatsiya v sovremennom Kazakhstane (opyt sotsiologicheskoy rekonstruktsii). Sotsiologicheskie issledovaniya, (8), 76–85. https://doi.org/10.31857/S013216250027368-7

Campbell, H., & Tsuria, R. (2022). Digital religion: Understanding religious practice in digital media. Routledge.

Dubrovsky, D. V. (2020). Akademicheskoe soobshchestvo i “gumanitarnaya” sudebnaya ekspertiza po ekstremizmu v sovremennoy Rossii. Zhurnal issledovaniy sotsial’noy politiki, 18(4), 721–736. https://doi.org/10.17323/727-0634-2020-18-4-721-736

Gillett, M. (2023). Expert evidence and digital open source information. Journal of International Criminal Justice, 21(4), 661–681.

Gosudarstvennaya programma po protivodeystviyu religioznomu ekstremizmu i terrorizmu v Respublike Kazakhstan na 2013–2017 gody. (2013). https://adilet.zan.kz/rus/docs/U1300000648

Gosudarstvennaya programma po protivodeystviyu religioznomu ekstremizmu i terrorizmu v Respublike Kazakhstan na 2018–2022 gody. (2018). https://adilet.zan.kz/rus/docs/P1800000124

Kirushin, K. R. (2024). Mekhanizm pravovogo regulirovaniya sudebnoy religiovedcheskoy ekspertizy v Rossiyskoy Federatsii i stranakh SNG. Yurist-Pravoved, 1(108), 129–134.

Kirushin, K. R. (2025). Osobennosti naznacheniya i proizvodstva sudebnykh religiovedcheskikh ekspertiz pri rassledovanii prestupleniy, sovershennykh po motivu religioznoy nenavisti i vrazhdy (Dissertation abstract). Ufa.

Klyushev, A. V. (2013). Razvitie gosudarstvenno-konfessional’nykh vzaimodeystviy i sotrudnichestva v sotsial’noy sfere. In Svoboda veroispovedaniya v Kazakhstane: Materialy mezhdunarodnoy konferentsii (pp. 104–107). Astana.

Kodeks etiki sudebnogo eksperta. (2017). https://adilet.zan.kz/rus/docs/V1700014957

Kosichenko, A. G., Kurganskaya, V. D., Nysanbaev, A. N., & Begaliev, N. K. (2006). Vzaimodeystvie religiy v Respublike Kazakhstan. Almaty: Tsentr gumanitarnykh issledovaniy.

Metodika po proizvodstvu sudebno-ekspertnogo religiovedcheskogo issledovaniya materialov. (2022). Astana.

Mukanova, N. A., Mussina, D. R., Izbairov, A. K., & Nurbaev, Zh. E. (2015). Metodika po proizvodstvu sudebnoy religiovedcheskoy ekspertizy. Astana.

Mussina, D. R. (2018). Osobennosti naznacheniya i provedeniya sudebnoy religiovedcheskoy ekspertizy v Respublike Kazakhstan. Forensic Examination of Belarus, 1(6), 20–25.

Pravila organizatsii i proizvodstva sudebnykh ekspertiz i issledovaniy v organakh sudebnoy ekspertizy. (2017). https://adilet.zan.kz/rus/docs/V1700015180

Shterin, M., & Dubrovsky, D. (2019). Academic expertise and anti-extremism litigation in Russia: Focusing on minority religions. The Soviet and Post-Soviet Review.

SPiK. (2022). Razzhiganie rozni i svoboda slova: chto delat’ s 174-y statey UK RK? https://spik.kz/2341-razzhiganie-rozni-i-svoboda-slova-chto-delat-s-174-j-statej-uk-rk.html

Sudebno-ekspertnoe politologo-religiovedcheskoe issledovanie materialov. (2016). Almaty.

Ugolovnyy kodeks Respubliki Kazakhstan. (2014). https://adilet.zan.kz/rus/docs/K1400000226

Vagramenko, T., & Arqueros, F. (2023). Criminotheology: Persecution of Jehovah’s Witnesses in Putin’s Russia. International Journal for Religious Freedom.

Zabirova, A., Seitakhmetova, N., Zhandossova, Sh., & Nurov, M. (2025). Sociological study of religiosity in post-atheist Kazakhstan. Frontiers in Sociology.

Zakon Respubliki Kazakhstan “O religioznoy deyatel’nosti i religioznykh organizatsiyakh”. (2011). https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z1100000483

Zakon Respubliki Kazakhstan “O sudebno-ekspertnoy deyatel’nosti”. (2017). https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z1700000044

Zakon Respubliki Kazakhstan “O svobode veroispovedaniya i religioznykh ob”edineniyakh”. (1992). https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z920004000