АРМЯН АПОСТОЛДЫҚ ШІРКЕУІНІҢ ТАРИХЫ, ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ ЖӘНЕ ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ІЗДЕРІ

Ернар АБЗАЛОВ; Мұстафа  УНАЛ

doi:10.32523/3080-1281-2026-156-3-100-111

Авторлар

Ернар АБЗАЛОВ Эржиес Университеті Автор https://orcid.org/0009-0007-0687-2415
Мұстафа УНАЛ Эржиес Университеті Автор https://orcid.org/0000-0002-4800-9122

DOI:

https://doi.org/10.32523/3080-1281-2026-156-3-100-111

Кілт сөздер:

Армян шіркеуі; дін феномені; апостолдық шіркеу; собор; автокефалия; хачкар; католикосат; патриархат

Аңдатпа

Армян халқы христиандықты ежелден ұстанып, өзіндік ұлттық шіркеуін қалыптастырған халықтардың бірі. Армян Апостолдық Шіркеуінің тарихи қалыптасуы, догматикалық ерекшеліктері, қазіргі діни қызметі және Қазақстандағы қызметі отандық дінтану ғылымында жеткілікті зерттелмеген. Мақаланың мақсаты – Армян Апостолдық Шіркеуінің тарихи қалыптасуын, діни ерекшеліктерін, христиан теологиясындағы орнын, қазіргі институционалдық жағдайын және Қазақстандағы тарихы мен қызметін кешенді талдау. Зерттеуде тарихи-салыстырмалы, жүйелік, деректанулық және діндер тарихы әдістері қолданылды. Армян шіркеуінің ерте тарихы, Халкидон соборынан кейінгі дербес даму жолы, Эчмиадзин католикосатының тарихи-рухани рөлі, сондай-ақ Осман, Ресей империясы және Кеңес кезеңдеріндегі қызметінің эволюциясы қарастырылды. Сонымен қатар Қазақстандағы армян диаспорасының діни өмірі, Әулие Карапет шіркеуінің қызметі және хачкарлардың діни-мәдени мұра ретіндегі маңызы талданды. Зерттеу нәтижелері Армян Апостолдық Шіркеуінің ұлттық бірегейлікті сақтаудағы және қазіргі Қазақстанның конфессиялық кеңістігіндегі орнын айқындауға мүмкіндік береді.

Downloads

Download data is not yet available.

Әдебиеттер тізімі

Брокгауз, Ф. А., & Ефрон, И. А. (Ред.). (1890–1907). Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона (Тт. 1–86). Санкт-Петербург.

Грибоедов, А. С. (1917). Записка о переселении армян из Персии в наши области. В Полное собрание сочинений (Т. 3). Петроград.

Дворкин, А. (1997). Историческое развитие христологической доктрины Армянской Церкви. В Ежегодная богословская конференция ПСТБИ: Материалы. Москва.

Муканова-Хуршудян, Д., & Хуршудян, Э. Ш. (2001). Армяне в Казахстане: история и современность. Центральная Азия и Кавказ, 15(3).

Православная энциклопедия (2009). Т. 21. Москва: ЦНЦ «Православная Энциклопедия».

Тунян, В. Г. (2015). Армянский вопрос: мифотворческий аспект. Ереван: Издательство ЕГУ.

Урушадзе, А. Т. (2023). Армянский католикос в системе управления Российской империи: пределы и противоречия интеграции. Христианство на Ближнем Востоке, 7(2), 183–202.

Ersan, M. (2007). Selçuklular zamanında Anadolu’da Ermeniler. Türk Tarih Kurumu Yayınları.

Küçük, A. (1997). Ermeni Kilisesi ve Türkler. Ocak Yayınları.Seyfeli, C. (2019). İstanbul Ermeni Patrikliği (Kuruluşu ve İdari Yapısı). Çizgi Kitabevi.

Thomson, R. W. (2012). Saint Basil of Caesarea and Armenian Cosmology: A Study of the Armenian Version of Saint Basil’s Hexaemeron and Its Influence on Medieval Armenian Views About the Cosmos. Peeters Publishers.