РЕЛИГИОЗНОСТЬ И ДЕМОГРАФИЧЕСКОЕ ПОВЕДЕНИЕ В США, ЕВРОПЕ И РОССИИ НА ПРИМЕРЕ ХРИСТИАНСТВА: ТЕМАТИЧЕСКИЙ ОБЗОР ЛИТЕРАТУРЫ И ВТОРИЧНЫЙ АНАЛИЗ ДАННЫХ

Альбина  ДУЙСЕНБАЕВА; Руслан  АЙТКУЖИН; Ханзада  СУТЕЕВА

doi:10.32523/3080-1281-2026-155-2-130-151

Авторлар

Альбина ДУЙСЕНБАЕВА Нұр-Мүбарак Египет ислам мәдениеті университеті Автор https://orcid.org/0000-0002-4556-3152
Руслан АЙТКУЖИН Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті Автор
Ханзада СУТЕЕВА Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті Автор https://orcid.org/0000-0002-9616-7387

DOI:

https://doi.org/10.32523/3080-1281-2026-155-2-130-151

Кілт сөздер:

діндарлық, демографиялық мінез-құлық, туу көрсеткіші, христиандық, секуляризация

Аңдатпа

Мақалада христиандық мысалында АҚШ, Еуропа және Ресей халқының діндарлығы мен демографиялық мінез-құлқының өзара байланысы қарастырылады. Зерттеудің өзектілігі діни институттардың трансформациясымен, отбасылық ұстанымдардың өзгеруімен және бірқатар дамыған қоғамдарда туу деңгейінің төмендеуімен айқындалады. Мақаланың мақсаты — әртүрлі өңірлік контекстерде діни тиістілік, діни практика және діннің институционалдық ықпалы туу көрсеткіштерімен және отбасылық мінез-құлықпен қалай байланысатынын анықтау. Жұмыста Ф. Дженкинс, Д. Воас, Н. Пери-Ротем, К. МакКуиллан, А. Адсера және басқа да зерттеушілердің тәсілдері салыстырылып, халықаралық зерттеу орталықтарының ашық демографиялық және әлеуметтанулық деректері пайдаланылды. Діндарлықтың туу деңгейіне ықпалы әмбебап сипатқа ие емес екені көрсетілді: АҚШ-та дін отбасылық мінез-құлықта елеулі рөлін сақтаса, Еуропада оның ықпалы негізінен діни практиканы тұрақты ұстанатын сенушілер арасында байқалады, ал Ресейде номиналды діндарлықтың өсуі демографиялық көрсеткіштердің тікелей артуына алып келмейді. Демографиялық процестерді талдау барысында номиналды діни бірегейлікті, тұрақты діни практиканы және діннің институционалдық рөлін ажырату қажеттігі туралы қорытынды жасалды.

Downloads

Download data is not yet available.

Әдебиеттер тізімі

Adsera, A. (2006). Marital fertility and religion in Spain, 1985 and 1999. Population Studies, 60(2), 205–221. DOI: https://doi.org/10.1080/00324720600684817

Frejka, T., & Westoff, C. F. (2008). Religion, Religiousness and Fertility in the US and in Europe. Population, 24, 5–31. DOI: DOI:10.1007/s10680-007-9121-y

Hout, M., & Greeley, A. M. (1987). The center doesn’t hold: Church attendance in the United States, 1940–1984. American Sociological Review, 52(3), 325–345.

Jenkins, P. (2011). The Next Christendom. The Oxford Press.

Kaufmann, E., Goujon, A., & Skirbekk, V. (2012). The end of secularization in Europe? A sociodemographic perspective. Sociology of Religion, 73. The Oxford journals, 69–91.

Lina, N. A. (2023). The Growth of Women’s Education in Bangladesh. AJET, 2(3). E-Pally Publisher, Delaware, USA, 40-50. DOI:10.54536/ajet.v2i3.1276

McQuillan, K. (2004). When does religion influence fertility? Population and Development Review, 30(1), 25–56. DOI:10.1111/j.1728-4457.2004.00002.x

Peri-Rotem, N. (2016). Religion and Fertility in Western Europe: Trends Across Cohorts in Britain, France and the Netherlands. European Journal of Population, 32, 231–265. DOI: 10.1007/s10680-015-9371-z

Philipov, D., & Berghammer, C. (2007). Religion and fertility ideals, intentions and behavior: A comparative study of European countries. Vienna Yearbook of Population Research, 5, 271–305. DOI:10.1553/populationyearbook2007s271

Smith, G. A., Cooperman, A., Alper, B. A., Mohamed, B., Rotolo, C., Tevington, P., Nortey, J., Kallo, A., Diamant, J., & Fahmy, D. (2025). Decline of Christianity in the U.S. Has Slowed, May Have Leveled Off: Findings from the 2023–24 Religious Landscape Study. Pew Research Center. DOI: 10.58094/4kqq-3112.

Пруцкова Е.В., Павлюткин И.В., Борисова О.Н. (2023). Связь религиозности и рождаемости в России на фоне других европейских стран: эффект социального контекста. Мониторинг общественного мнения: экономические и социальные перемены, 2, 103—126. https://doi.org/10.14515/monitoring.2023.2.2359.

Рязанцев С.В., Смирнов А.В., Рязанцев Н.С. (2020). Демографические процессы и демографическая политика в Бангладеш. Экономическая социология и демография, Scientific Review. Series 2. Human Sciences, ISSN 2076-4685, 1-2.

Voas, D. (2009). The Rise and Fall of Fuzzy Fidelity in Europe. European Sociological Review, 25(2), 155–168. DOI: 10.1093/esr/jcn044.

Забаев, И.В., Кострова В.И. (2023). Вестник ПСТГУ. Серия I: Богословие. Философия. Религиоведение. Российский парадокс рождаемости, спецификация проблемы и разработка объясняющей гипотезы. Вып. 108. С. 89–111. DOI: 10.15382/sturI2023108.89-111

https://dataunodc.un.org/content/country-list - 01.03.2025

https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9780203894057-12/birth-control-family-planning-population-gender-politics-reproduction-egypt-laura-bier - 04.03.2025

https://www.youtube.com/playlist?list=PLxwmH-xqgi_eXPrmxGI5_mSdVS4VAURzP – 02.03.2025

https://utppublishing.com/doi/abs/10.3138/jcfs.29.3.503 - 02.03.2025

https://www.worldometers.info/world-population/south-sudan-population/ - 02.03.2025

https://www.economist.com/graphic-detail/coronavirus-excess-deaths-tracker - 02.03.2025

https://www.worldometers.info/demographics/bangladesh-demographics/ - 02.03.2025

https://www.economist.com/graphic-detail/coronavirus-excess-deaths-tracker - 03.03.2025

http://www.hivrussia.info/dannye-po-vich-infektsii-v-rossii/ - 04.03.2025

https://data.who.int/countries/643-04.03.2025

https://database.earth/population/russian-federation/migration - 10.03.2025

https://ess.sikt.no/en/study/412db4fe-c77a-4e98-8ea4-6c19007f551b -10.03.2025