ХХ ҒАСЫРДЫҢ 1980–1990 ЖЫЛДАРЫНДАҒЫ БАТЫС ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ХРИСТИАН-ПРОТЕСТАНТ ДІНИ БІРЛЕСТІКТЕРІ
Қаралымдар: 16 / PDF жүктеулері: 5DOI:
https://doi.org/10.32523/3080-1281-2026-155-2-103-119Кілт сөздер:
Інжілдік баптист-христиандар (ІБХ); ІБХ шіркеулерінің Кеңесі; лютерандар; меннониттер; Елуінші күндік сенімдегі христиандар (ІСХ); жетінші күн адвентистері; шетелге кетуАңдатпа
Мақала 1980-1990 жылдарындағы Батыс Қазақстандағы христиан-протестант діни бірлестіктерінің қызметі, кеш кеңестік және алғашқы посткеңестік кезеңдегі мемлекеттік-конфессиялық қатынастардың трансформация жағдайы туралы арналған. Протестантизмнің дамуы, КСРО-ның діни саясаты және этнодемографиялық процестермен байланысты аймақтық ерекшеліктері қарастырылады. Зерттеудің мақсаты – Батыс Қазақстандағы протестант діни бірлестіктердің қалыптасуын, қызмет етуін және трансформациясына тарихи-дінтану ретінде талдау жасау. Негізгі назар: конфессиялық құрамы, саны, қауымдастықтардың географиялық орналасуы, олардың құқықтық мәртебесі, сондай-ақ тіркелген және тіркелмеген бірлестіктер арасындағы, ең алдымен інжілдік баптист-христиандар ортасындағы қарама-қайшылыққа аударылады. Жұмыстың ғылыми маңыздылығы – Қазақстандағы протестантизмнің аймақтық тарихы жеткіліксіз зерттелуімен байланысты тарихнамалық олқылықты толтыру болып табылады. Зерттеудің әдіснамалық негізін тарихилық және жүйелілік қағидаттары құрайды. Тарихи-генетикалық, тарихи-салыстырмалы, тарихи-типологиялық және деректану әдістері қолданылды. Эмпирикалық негізін орталық және аймақтық мұрағаттардың архивтік материалдары, сондай-ақ діни бірлестіктердің құжаттары құрайды. Аймақтың конфессиялық ландшафтында этникалық фактордың қалыптастыруында, ең алдымен неміс халқы маңызды рөл көрсетті. Практикалық маңыздылығы зерттеу материалдарын ғылыми, білім беру және сараптамалық-талдау қызметінде пайдалану мүмкіндігімен анықталады.
Downloads
Әдебиеттер тізімі
Aliyev, D., et al. (2025). Christian communities: Comparative analysis of church-state relations in Finland and Kazakhstan. Pharos Journal of Theology, 106(5).
Алпыспаева, Г. А., Джумагалиева, К. В., & Жуман, Г. (2025). Activities of the institute of commissioners for religion in Kazakhstan (1945–1990). Asian Journal "Steppe Panorama", 12(4), 988–1006.
Жумагазиев, А. (2023). Религиозные общины немцев Западного Казахстана в 80-е гг. ХХ в. Вестник ЗКУ, 90(2), 38–48.
Крючков, Г. К. (2016). Великое пробуждение ХХ века. Христианин.
Куксенко, Ю. Ф. (2003). Наши беседы. TITEL-Verlag.
Malgaraeva, Z., & Kamarova, R. (2024). Основные тренды развития христианства в Казахстане. Bulletin of L. N. Gumilyov Eurasian National University. Historical Sciences. Philosophy. Religious Studies, 148(3), 329–343.
Мамырбаев, Д., et al. (2025). Баптизмнің қалыптасуы: Джон Смит мұрасы және қазіргі діни контекст. Jete: Journal of Philosophy, Religious and Cultural Studies, 153(4), 91–104.
Побережник, О. В. (1992, August 12). В дружбе с Библией. Приуралье.
Шнайдер, И. (2006). Евангельские общины в Актюбинской степи. К столетию первой общины баптистов в Актюбинске. Samenkorn.
Шнайдер, И. В. (2006). Переписка с бывшим служителем Актюбинской общины ВСЕХБ. Samenkorn.
Журнал ВС ЕХБ «Братский Вестник». (n.d.). Retrieved March 26, 2026, from mbchurch.ru
Журнал ВС ЕХБ «Братский Вестник». (n.d.). Retrieved March 26, 2026, from mbchurch.ru
Государственный архив Западно-Казахстанской области (ГА ЗКО). Ф. 289, Оп. 1-доп., Д. 25.
Государственный архив Западно-Казахстанской области (ГА ЗКО). Ф. 384, Оп. 2, Д. 49.
Государственный архив Западно-Казахстанской области (ГА ЗКО). Ф. 850, Оп. 1-доп., Д. 257.
Государственный архив Российской Федерации (ГАРФ). Ф. Р-6991, Оп. 3, Д. 66.
Государственный архив Российской Федерации (ГАРФ). Ф. Р-6991, Оп. 6, Д. 1914.
Государственный архив Российской Федерации (ГАРФ). Ф. Р-6991, Оп. 6, Д. 1928.
Государственный архив Российской Федерации (ГАРФ). Ф. Р-6991, Оп. 6, Д. 2174.
Государственный архив Российской Федерации (ГАРФ). Ф. Р-6991, Оп. 6, Д. 2216.
Государственный архив Российской Федерации (ГАРФ). Ф. Р-6991, Оп. 6, Д. 2413.
Государственный архив Российской Федерации (ГАРФ). Ф. Р-6991, Оп. 6, Д. 2429.
Государственный архив Российской Федерации (ГАРФ). Ф. Р-6991, Оп. 6, Д. 2656.
Государственный архив Российской Федерации (ГАРФ). Ф. Р-6991, Оп. 6, Д. 3093.
Государственный архив Российской Федерации (ГАРФ). Ф. Р-6991, Оп. 6, Д. 3283.
Государственный архив Российской Федерации (ГАРФ). Ф. Р-6991, Оп. 6, Д. 4587.
Центральный государственный архив Республики Казахстан (ЦГА РК). Ф. 2079, Оп. 1, Д. 221.
Частный архив МРО ЕХБ «Свет Евангелия».
Частный архив МРО АСД Западно-Казахстанской области.
Управление по делам религий Актюбинской области. (2023, October 18). Ответ на запрос автора.
Управление по делам религий Атырауской области. (2023, October 28). Ответ на запрос автора.
Управление по делам религий Мангистауской области. (2023, October 24). Ответ на запрос автора.
Жүктеулер
Жарияланды
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Арман ЖУМАГАЗИЕВ, Калимаш БЕГАЛИНОВА, Алимжан АБДУЛЛИН (Автор)
Бұл жұмыс Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 Дүние жүзінде.
Дәйексөзді қалай келтіруге болады
