БАЛАЛАРҒА АРНАЛҒАН ФИЛОСОФИЯ (P4C) АЯСЫНДА 9–13 ЖАСТАҒЫ БАЛАЛАРДЫҢ СЫНИ ОЙЛАУ ҚАБІЛЕТТЕРІН АНЫҚТАУ ЖӘНЕ ДАМЫТУ

Айнара САРСЕНБАЕВА; Әсет  ҚҰРАНБЕК

doi:10.32523/3080-1281-2026-154-1-66-84

Авторлар

Айнара САРСЕНБАЕВА Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті Автор https://orcid.org/0009-0005-6403-3412
Әсет ҚҰРАНБЕК Дейвистегі Калифорния университеті Автор https://orcid.org/0000-0002-3801-0752

DOI:

https://doi.org/10.32523/3080-1281-2026-154-1-66-84

Кілт сөздер:

балалар философиясы; философиялық диалог; сыни ойлау; ойлау дағдысы; P4C әдістемесі

Аңдатпа

Бұл зерттеу Мэтью Липман әзірлеген Philosophy for Children (P4C) әдістемесіне негізделген, 9-13 жас аралығындағы балалардың ойлау дағдыларын анықтауға және оны дамытуға философиялық диалог сабақтарының рөлін көрсетеді. Философия – ересекке де, балаға да, барлық ғылым саласына да икемді әмбебап ойлау мәдениеті. Қазіргі цифрлық қоғамда баланың ойлау дағдыларын табиғи жолмен дамытуда «балаларға арналған философияның» (Philosophy for Children, P4C), яғни философияны балалық шақтан оқытудың маңызы өте зор. Философиялық диалог сабақтары балаларды терең ойлауға, пікір алмасуға, әлемге ерекше көзқараспен қарауға, мәнді-мағыналы жауап беруге, шешім қабылдауға, рефлексия жасауға және өзіне деген сенімділігін күшейтуге үйретеді.

Зерттеудің мақсаты – философиялық диалог арқылы балалардың түрлі ойлау әрекеттерін анықтау және оларды дамытудың жолдарын көрсету. Зерттеу барысында бақылау, сауалнама арқылы деректерге мазмұнды талдау жүргізілді.

Әр философиялық диалог сабақтарының кіріспелері түрлі қызықты әрі ұлттық құндылықтармен үйлестірілген материалдар арқылы баланың әр түрлі ойлау әрекеті дағдыларының ашылуына ықпал етті. Зерттеу нәтижелері философиялық білім берудің баланың интеллектуалды және тұлғалық дамуына әсерін дәлелдейді, сондай-ақ қазіргі отандық білім беру жүйесінде оның маңыздылығы мен қажеттілігін көрсетеді.

Downloads

Download data is not yet available.

Автор өмірбаяндары

Айнара САРСЕНБАЕВА, Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті

философия кафедрасының магистранты, әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, әл-Фараби даңғылы, 71, 050040, Алматы, Қазақстан
Әсет ҚҰРАНБЕК, Дейвистегі Калифорния университеті

философия ғылымдарының кандидаты, қауымдастырылған профессор, Visiting Scholar, University of California, Davis, One Shields Avenue, Davis, CA 95616, USA

Әдебиеттер тізімі

Anderson, A. (2020). Categories of Goals in Philosophy for Children. Studies in Philosophy and Education, 39, 607–623. URL: https://doi.org/10.1007/s11217-020-09724

Castleberry, J. B., & Clark, K. M. (2020). Expanding the Facilitator’s Toolbox: Vygotskian Mediation in Philosophy for Children. Analytic Teaching and Philosophical Praxis, 40(2), 44–58. URL: https://journal.viterbo.edu/index.php/atpp/article/view/1183

Fondation SEVE. (2018). Savoir être et vivre ensemble. URL: https://www.fondationseve.org

Gunes, G. (2024). The Effect of Philosophy for Children (P4C) Activities on the Development of Moral Perception and Social Rules of Preschool Children. Journal of Childhood Education and Society, 5(2), 238–255. URL: https://doi.org/10.37291/2717638X.202452392

Ciğerci, F.M., & Çiğdemir, S., (2025). The Impact of AI-supported Philosophy for Children (P4C) Activities on Primary School Students’ Language and Thinking Skills. Beytulhikme: An International Journal of Philosophy, 15(3), 1267–1301. URL: https://doi.org/10.29228/beytulhikme.83791.

Hawken, J. (2016). Philosopher avec les enfants: Enquête théorique et expérimentale sur une pratique de l’ouverture d’esprit. Thèse de doctorat en philosophie. Université Paris 8. URL: https://www.theses.fr/2016PA080020.

Hawken, J., & Sasseville, M. (2020). Abécédaire de la philosophie pour enfants. Québec: Presses de l’Université Laval.

Lenoir, F. (2016). Philosopher et méditer avec les enfants. Paris: Albin Michel.

Lipman, M., & Sharp, A.M. (1975). Teaching children philosophical thinking: An introduction to the teacher’s manual for “Harry Stottlemeier’s discovery.” Montclair, NJ: Institute for the Advancement of Philosophy for Children.

Lipman, M., & Sharp, A.M. (1978). Some Educational Presuppositions of Philosophy for Children. Oxford Review of Education, 4(1), 90.

Lipman, M., Sharp, A.M., & Oscanyan, F.S. (1980). Philosophy in the Classroom (2nd ed.). Temple University Press.

Miles, M. B., Huberman, A. M., & Saldaña, J. (2014). Qualitative Data Analysis A Methods Sourcebook (3rd ed.). Thousand Oaks, CA: Sage Publications.

Michaud, O., & Gregory, M.R. (2022). Philosophy for Children as a Form of Spiritual Education. Childhood & Philosophy, 18, 1–24. https://doi.org/10.12957/childphilo.2022.69865

SAPERE. (2020). Philosophy for Children. URL: https://www.sapere.org.uk

UNESCO. (2007). Philosophy: A school of freedom – Teaching philosophy and learning to philosophize: Status and prospects. Paris: UNESCO Publishing. URL: https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000154173

Université de Nantes. (n.d.). Chaire UNESCO – Pratiques de la philosophie avec les enfants. URL: https://chaireunescophiloenfants.univ-nantes.fr

Ventista, O. M. (2019). An Evaluation of the “Philosophy for Children” Programme: The Impact on Cognitive and Non-Cognitive Skills. Doctoral dissertation, Durham University. URL: http://etheses.dur.ac.uk/13121.

Андрианов, М.А. (2003). Философия для детей (в сказках и рассказах). Минск: Современное слово.

Қазақстан Республикасының 2002 жылғы 8 тамыздағы № 345 «Баланың құқықтары туралы» Заңы [Law of the Republic of Kazakhstan No. 345 “On the Rights of the Child” dated August 8, 2002]. Adilet LIS. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z020000345 (қаралған күні: 03.11.2025)

Пиаже, Ж. (2004). Психология интеллекта. Санкт-Петербург: Питер.