ФИЛОСОФСКИЕ ПАРАДИГМЫ КАЧЕСТВЕННЫХ ИССЛЕДОВАНИЙ И ИХ ВЛИЯНИЕ НА ИССЛЕДОВАТЕЛЬСКИЙ ДИЗАЙН

Айнур  АБДИНА; Вичет  ЧХУОН

doi:10.32523/3080-1281-2026-155-2-8-18

Авторлар

Айнур АБДИНА Миннесота Университеті Автор https://orcid.org/0000-0002-1819-7492
Вичет ЧХУОН Миннесота Университеті Автор https://orcid.org/0009-0006-4172-4904

DOI:

https://doi.org/10.32523/3080-1281-2026-155-2-8-18

Кілт сөздер:

сапалық зерттеу; зерттеу дизайны; философиялық парадигмалар; конструктивизм; постпозитивизм; рефлексивтілік; әдіснама

Аңдатпа

Мақалада әлеуметтік ғылымдардағы сапалы зерттеу дизайнын қалыптастырудағы философиялық парадигмалардың рөлі қарастырылады. Зерттеу тұрақты әдістемелік мәселені – зерттеушілердің жасырын онтологиялық және эпистемологиялық көзқарастары мен олардың нақты әдістемелік шешімдері арасындағы сәйкессіздіктерді шешуге бағытталған. Жұмыстың мақсаты – постпозитивизм, конструктивизм, сыни теория және постмодернизм сияқты парадигмалық ұстанымдардың сапалық зерттеудің негізгі элементтеріне, соның ішінде зерттеу сұрақтарын тұжырымдауға, зерттеушінің позиционалдылығына, деректер жинау әдістеріне, талдау стратегияларына және сапа критерийлеріне қалай әсер ететінін көрсету.

Әдістемелік негіз – сапалы зерттеу әдіснамасы бойынша классикалық және заманауи дереккөздердің салыстырмалы теориялық талдауы. Авторлар әр парадигманың болжамдарын қайта құрып, олардың тәжірибеге ауысуын көрсетеді. Парадигмалық үйлесімділіктің болмауы әдіснамалық эклектиканы тудырады, бұл зерттеудің қатаңдығы мен сенімділігін төмендетеді. Философияны дизайн элементтерімен байланыстыратын интегративті «жол картасы» ұсынылады. Осылайша, философиялық негіздер мен эмпирикалық практика арасындағы алшақтық жойылады.

Мақала ғылымның философиялық негіздері мен эмпирикалық практика арасындағы алшақтықты жою, теориялық тұрғыдан негізделген және әдіснамалық тұрғыдан үйлестірілген зерттеулерді жобалаудың құрылымдық құралын ұсыну арқылы сапалы зерттеу әдістемесіне үлес қосады.

Downloads

Download data is not yet available.

Әдебиеттер тізімі

Ayton, D., & Tsindos, T. (2023). Chapter 2: Foundations of Qualitative Research – Paradigms, Philosophical Underpinnings. In D. Ayton, T. Tsindos, & D. Berkovic (Eds.), Qualitative Research – a Practical Guide for Health and Social Care Researchers and Practitioners. CAUL Open Educational Resources Collective.

Chafe, R. (2024). Different Paradigm Conceptions and Their Implications for Qualitative Research. International Journal of Qualitative Methods, 23. https://doi.org/10.1177/16094069241282871

Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative Inquiry and Research Design: Choosing Among Five Approaches (4th ed.). SAGE Publications.

Fine, M. (1994). Working the Hyphens: Reinventing Self and Other in Qualitative Research. In N. K. Denzin & Y. S. Lincoln (Eds.), Handbook of Qualitative Research (pp. 70–82). Sage Publications.

Foley, D. A., Levinson, B. A., & Hurtig, J. (2000). Anthropology Goes inside: The New Educational Ethnography of Ethnicity and Gender. Review of Research in Education, 25, 37–98. https://doi.org/10.2307/1167321

Foucault, M. (1977). Discipline and Punish: The Birth of the Prison. Pantheon Books.

Glaser, B. G., & Strauss, A. L. (1967 / 2006). The discovery of grounded theory: Strategies for qualitative research. Aldine.

Guba, E. G., & Lincoln, Y. S. (2005). Paradigmatic Controversies, Contradictions, and Emerging Confluences. In N. K. Denzin & Y. S. Lincoln (Eds.), The Sage Handbook of Qualitative Research (3rd ed., pp. 193–215). Sage Publications.

Denzin, N.K., & Lincoln, Y. S. (2005). Introduction: The Discipline and Practice of Qualitative Research. In N. K. Denzin & Y. S. Lincoln (Eds.), The Sage Handbook of Qualitative Research (3rd ed., pp. 193-215). Sage Publications.

Hammersley, M. (2014). What is Qualitative Research? Bloomsbury Academic.

Ioannidis, J. P. A. (2005). Why Most Published Research Findings are False. PLoS Medicine, 2(8), e124. https://doi.org/10.1371/journal.pmed.0020124

Kuhn, T. S. (1970). The Structure of Scientific Revolutions. (2nd ed.). University of Chicago Press.

Madison, D. S. (2022). Critical Ethnography: Method, Ethics, and Performance (3rd ed.). Sage Publications.

Merriam, S. B., & Tisdell, E. J. (2016). Qualitative Research: A Guide to Design and Implementation (4th ed.). Jossey-Bass.

Paradis-Gagné, E., Pariseau-Legault, P., Goulet, M.-H., Jacob, J.-D., & Lessard, S. (2022). Critical Research and Qualitative Methodologies: Theoretical Foundations and Contribution to Nursing Research. Research and Theory for Nursing Practice, 36(2), 119–138. https://doi.org/10.1891/RTNP-2021-0014

Patton, M. Q. (2015). Qualitative Research & Evaluation Methods (4th ed.). SAGE Publications.

Roulston, K. (2011). Interview ‘Problems’ as Topics for Analysis. Applied Linguistics, 32(1), 77–94. https://doi.org/10.1093/applin/amq036

Saldana, J., & Omasta, M. (2022). Qualitative Research, Analyzing Life (2nd ed). Sage Publications.

Yin, R. K. (2009). Case Study Research: Design and Methods (4th ed.). Sage Publications.