АБАЙ ФИЛОСОФИЯСЫНДАҒЫ «ТОЛЫҚ АДАМ» ТҰЖЫРЫМДАМАСЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ TOLYQ ADAM БАҒДАРЛАМАСЫНДАҒЫ БІЛІМ БЕРУ ТҰРҒЫСЫНАН ӨЗЕКТЕНДІРІЛУІ
Қаралымдар: 0 / PDF жүктеулері: 0DOI:
https://doi.org/10.32523/3080-1281-2026-156-3-47-61Кілт сөздер:
Толық адам, Абай, қазақ мәдениеті, қазақтың тәрбиелік дәстүрі, ақыл, жүрек, қайрат, TOLYQ ADAM, whole-person education, құндылыққа негізделген білім беруАңдатпа
Мақалада «Толық адам» концепциясы тұлғаның тұтас дамуының мәдени-философиялық моделі ретінде талданып, оның Алматы Менеджмент Университетінде жүзеге асырылатын TOLYQ ADAM бағдарламасындағы қазіргі білім беру кеңістігіндегі өзектендірілуі қарастырылады. Зерттеудің өзектілігі қазақтың гуманистік дәстүрін, Абай философиясын және жауапкершілік идеясын қазіргі университеттің білім беру кеңістігінде өзектендіру жолдарын пайымдау қажеттілігімен айқындалады. Жоғары білімнің трансформациясы және whole-person education тұжырымдамасына қызығушылықтың артуы жағдайында «Толық адам» концепциясы тұлғаның дамуын кәсіби және трансверсалды дағдылармен қатар құндылықтар, ішкі мәдениет, адамгершілік таңдау және жауапты әрекет арқылы түсіндіруге мүмкіндік береді. Мақаланың мақсаты - «Толық адам» концепциясының мәдени-мағыналық негіздерін ашу, оның қазақ тәрбиелік дәстүрімен және Абайдың ақыл-жүрек-қайрат үштағанымен сабақтастығын айқындау, сондай-ақ TOLYQ ADAM бағдарламасын осы идеяның қазіргі мәдени-педагогикалық өзектендірілу формасы ретінде талдау. Зерттеу әдіснамасы тарихи-мәдени, герменевтикалық, аксиологиялық және салыстырмалы талдауды, сондай-ақ TOLYQ ADAM бағдарламасының институционалдық және бағдарламалық құжаттарын талдауды қамтиды. Зерттеудің ғылыми жаңалығы TOLYQ ADAM бағдарламасын педагогикалық бастама ретінде ғана емес, Абайдың философиялық антропологиясын қазіргі университеттік тәжірибеге енгізетін мәдени сабақтастықтың институционалдық формасы ретінде қарастыруымен ерекшеленеді. Қорытындысында бағдарлама трансверсалды құзыреттерді жеке-жеке soft skills жиынтығы емес, тұлғаның интеллектуалдық, адамгершілік-эмоциялық және әрекеттік дамуының өзара сабақтас көріністері ретінде пайымдауға мүмкіндік беретіні дәлелденді.
Downloads
Әдебиеттер тізімі
Абай. (2020). Слова назидания. Алматы: Қазақ университеті.
Абдильдин Ж. М., Абдильдина Р. Ж. (2022). Абайдың философиялық іліміндегі «толық адам» тұжырымдамасы және қазіргі заман. Алматы.
Аскерхан Н., Карипбаев Б. И. (2026). Әбу Насыр әл-Фараби мұрасының Абай Құнанбайұлы шығармашылығымен сабақтастығы. Әл-Фараби, 24(1/93), 3–14.
Керимбаева Р., Имамбекова Г., Сайлыбаева Қ. (2020). Psychological bases of the image «Tolyk Adam» in Abay’s works. Pedagogy and Psychology, 3(44), 196–204. https://doi.org/10.51889/2020-3.2077-6861.25
Кертаева Г. М., Магауова А. С. (2021). Совет Абая по духовному возрождению человеческого сознания. Вестник Торайгыров университета. Педагогическая серия. https://doi.org/10.48081/BFIV8111
Қартаева А., Ысқақұлы Д. (2023). Абайдың «Толық адам» тұжырымы. Keruen, 3(80), 80–91. https://doi.org/10.53871/2078-8134.2023.3-05
Курманбай Г. (2015). Абай әлемін оқытудың кешенді бағдарламасы. Материалы Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті, 245–249.
Курманбай Г. (2021). Абай шығармаларындағы ізгілік нәрді ұрпақ тәрбиесіне қолдану жүйесі. https://nur.nu.edu.kz/items/7c04141b-b1a0-4058-a968-f3645e5bbaf1
Мырзахметұлы М. (2010). Абайтану. Бірінші кітап. Астана.
Мырзахметов М. (1993). Абайдың адамгершілік мұраттары. Алматы: Рауан.
Наурызбай З. (2013). Вечное небо казахов. Алматы: Фонд Сорос-Казахстан.
Нуралиева М. Б., Баялиева А. Ж. (2025). Абай іліміндегі адам тұғырнамасы: оқыту теориясы мен әдістемелік негіздері. Dulaty University Bulletin. https://doi.org/10.55956/DGTJ7108
Сартаева Р. С. (2021). Учение Абая «Толық адам» и современные тенденции в решении проблемы целостного человека. Адам әлемі, 89(3), 76–91. https://doi.org/10.48010/2021.3/1999-5849.07
Shek, D. T. L. (2013). Promotion of holistic development in university students. Best Practices in Mental Health, 9(1), 47–61. https://doi.org/10.70256/428239ofjkeh
Соловьева Г. Г. (2021). Абай о целостном человеке: единство Истины, Добра и Красоты. Әл-Фараби, 74(2). https://doi.org/10.48010/2021.2/1999-5911.02
Сыздыкова Д. Т., Ташимова А. Т. (2021). Жаһандану дәуіріндегі Абайдың «толық адам» тұжырымдамасы. Әл-Фараби, 74(2), 46–56. https://doi.org/10.48010/2021.2/1999-5911.04
Almaty Management University. (2026). School of Transformative Humanities: TOLYQ ADAM. https://almau.edu.kz/en/study/school-of-transformative-humanities/
Dubuisson, E.-M. (2017). Living Language in Kazakhstan: The Dialogic Emergence of an Ancestral Worldview. University of Pittsburgh Press.
Kozhakhmetova, K., Ortayev, B., Kaliyeva, S., Utaliyeva, R., & Jonissova, G. (2015). Ethnic Pedagogy as an Integrative, Developing Branch of Pedagogy. Mediterranean Journal of Social Sciences, 6(1 S1), 612–619. https://doi.org/10.5901/mjss.2015.v6n1s1p612
Mahmoudi, S., Jafari, E., Nasrabadi, H. A., & Liaghatdar, M. J. (2012). Holistic education: An approach for 21st century. International Education Studies, 5(2), 178–186. https://doi.org/10.5539/ies.v5n2p178
Miller, J. P. (2019). The holistic curriculum (3rd ed.). University of Toronto Press.
Nash, R. J., & Murray, M. C. (2010). Helping college students find purpose: The campus guide to meaning-making. Jossey-Bass.
Yesekeshova, M. D. (2015). A System of Spiritual Education in the Traditional and Pedagogical Culture of Kazakh Family. Journal of Educational and Social Research, 5(3), 263–269. https://doi.org/10.5901/jesr.2015.v5n3p263
Жүктеулер
Жарияланды
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Зира НАУРЫЗБАЙ, Айжан САПАРГАЛИЕВА, Альмира ТАБАЕВА, Меруерт СЕЙДУМАНОВА (Автор)
Бұл жұмыс Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 Дүние жүзінде.
Дәйексөзді қалай келтіруге болады
