САНАНЫҢ ТРАНСФОРМАЦИЯСЫ ЖӘНЕ ЦИФРЛАНДЫРУ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ҚОҒАМДЫҚ ҰСТАНЫМДАРДЫҢ ӨЗГЕРУІ

Асия Аккулиева; Гүлжихан Нұрышева

doi:10.32523/3080-1281-2025-153-4-22-43

Авторы

Асия Аккулиева Казахский национальный университет имени Аль-Фараби Автор https://orcid.org/0000-0001-6050-7389
Гульжихан Нурышева Казахский национальный университет имени Аль-Фараби Автор https://orcid.org/0000-0001-6640-8111

DOI:

https://doi.org/10.32523/3080-1281-2025-153-4-22-43

Ключевые слова:

трансформация сознания; цифровизация; общественные позиции; цифровая культура; философия; социальные изменения; этика; расширенное сознание; искусственный интеллект; Казахстан

Аннотация

Быстрые технологические изменения в эпоху цифровых технологий оказывают значительное влияние на ценности человеческого сознания и общества. В данной статье анализируется трансформация сознания и изменение общественных позиций в условиях цифровизации с философско-социальной точки зрения. Актуальность исследования: в современном информационном обществе структура, мировоззрение и этические позиции человеческого сознания сталкиваются с беспрецедентными вызовами и возможностями, и необходимо искать пути их решения. Цель статьи-всестороннее изучение того, как меняется феномен сознания в цифровом пространстве и его влияние на систему общественных отношений, морали, ценностей. В ходе исследования были проанализированы выводы классических и современных философов (Райл, Витгенштейн, Чалмерс, Черчленд, Гроф, Деннетт, Серл и др.), которые были сопоставлены в контексте современной цифровой культуры. Основными методами являются философский концептуальный анализ, литературный обзор и теоретическое сравнение социальных явлений. В результате исследования установлено, что сознание приобретает расширенный характер, часть когнитивных процессов человека выполняют внешние устройства; в эпоху интернета понятия моральной ответственности и свободы также приобрели новое значение.

Скачивания

Данные по скачиваниям пока не доступны.

Биографии авторов

Асия Аккулиева, Казахский национальный университет имени Аль-Фараби

докторант, Казахский национальный университет имени Аль-Фараби, Алматы, 050040, Казахстан
Гульжихан Нурышева, Казахский национальный университет имени Аль-Фараби

доктор философских наук, профессор, Казахский национальный университет имени Аль-Фараби, Алматы, 050040, Казахстан

Библиографические ссылки

Райл Г. (1949). Сана мен тән дуализмін сынап, сананы “машинадағы елес” еместігін талдаған еңбек. – Лондон: Хатчинсон.

Витгенштейн Л. (1953). Тілдік ойындар мен мағына мәселесін талдап, сананы түсінудегі әлеуметтік контекст рөліне мән берген еңбек. – Оксфорд: Блэкуэлл.

Чалмерс Д. (2022). Виртуалды әлемдер онтологиясы мен сананың цифрлық болмысын зерттеген жаңашыл еңбек. – Нью–Йорк: У. У. Нортон и Ко.

Кларк Э., Чалмерс Д. (1998). Адамның когнитивтік процесінің сыртқы құралдар арқылы кеңейетінін дәлелдеген классикалық мақала. “The Extended Mind.” Analysis 58, no.1: 7–19.

Деннетт Д. (2017). Сананың эволюциясын талдап, еркіндік пен сананы ғылыми тұрғыда түсіндіруге тырысқан еңбек. – Нью–Йорк: У. У. Нортон и Ко.

Хомский Н. (1988). Бұқаралық ақпарат арқылы қоғам пікірін қалыптастыру моделін сипаттаған еңбек. – Нью–Йорк: Пантеон.

Гроф С. (1992). Өзгерген күйдегі сана тәжірибелерін және сананың рухани кеңеюінің қоғам үшін маңызын талдаған еңбек. – Нью–Йорк: Харпер Коллинз.

Сёрл Дж. (1980). «Қытай бөлмесі» тәжірибесі арқылы жасанды интеллектің түсінігі жоқтығын дәлелдеген классикалық мақала. «Minds, Brains, and Programs» Behavioral and Brain Sciences 3, no.3: 417–424.

Черчленд П. (2019). Адамның ар-ождан, моральдық түйсіктерінің мидағы негіздері мен эволюциясын зерттеген еңбек. – Нью–Йорк: У. У. Нортон и Ко.

Қазақстандағы әлеуметтік желілерде жалған хабар тарату оқиғалары мен оған қатысты билік шаралары сипатталған мақала. (2024). Eurasianet. “Kazakhstan: Misinformation and Punishment”.

https://www.gov.kz/memleket/entities/mdai/press/news/details/847800 (Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі)

Хомскийдің медиа теориясының қазіргі цифрлық кеңістікте өзектілігін талдаған есеп. (2023). EAVI (European Association for Viewers Interests). - Brussels.

Жасанды “адамсымықтар” туралы, цифрлық аватарлардың қауіптілігі жөніндегі мақаласы. (2023). “The Problem With Counterfeit People.”.

Витгенштейн идеяларын цифрлық коммуникация жағдайында талдаған блог мақаласы. (2018). APA Blog (American Philosophical Association). “Wittgenstein in the Digital Age of Communication.”.

П. Черчлендпен сұхбат, моральдың ми негіздері және жасанды интеллект жайлы көзқарастары талқыланған мақала. (2019). Vox. Sigal Samuel. “How Your Brain Invents Morality – Interview with Patricia Churchland.”.