МАҢҒЫСТАУДЫҢ ЖЕРАСТЫ МЕШІТТЕРІ МӘДЕНИ ЖАД ТҮЙІНІ РЕТІНДЕ

Набат АРАШОВА; Куралай  ЕРМАГАМБЕТОВА

doi:10.32523/3080-1281-2026-154-1-282-296

Authors

Nabat ARASHOVA L.N. Gumilyov Eurasian National University Author https://orcid.org/0009-0005-8159-4502
Kuralay YERMAGAMBETOVA L.N. Gumilyov Eurasian National University Author https://orcid.org/0000-0002-1620-5794

DOI:

https://doi.org/10.32523/3080-1281-2026-154-1-282-296

Keywords:

Mangystau; landscape of memory; cultural landscape; sacred places; historical memory; collective memory; places of memory; spirit of place

Abstract

The cultural landscape of Mangystau is a complex interweaving of natural forms, sacred architecture, mythological narratives and sustainable pilgrimage practices. A special place in this space is occupied by underground mosques such as Bekt ata, Shopan ata, and Shakpak ata, which serve not only as religious sites, but also as key nodes of cultural memory. The article offers a culturalogical understanding of these sacred spaces through the combination of classical theories of the cultural landscape (K. Sauer), the antropology of movement and the «ritual world» (T. Ingold), the «spirit of place» (K. Norberg-Schultz), the theory of habitus (P. Bourdieu), the concerts of collective and cultural memory (M. Halbwachs, J. Assman), as well as the concert of «places of memory» by P.Nor.

Along with this, the Kazakh research tradition is used, in which sacred places are interpreted as «steppe memory» (F. Musataeva), «memory practices» of modern society (K. Medeuova), as well as a part of the mythogeographic body of Mangystau, reconstructed in the works of Serikbol Kondybay. Through a comparison of philosophical, anthropological and mythological models, the article reveals that underground mosques are spaces where memory is not only stored, but also produced through rituals, bodily practices, movement, narratives and visual images that arise in the experience of pilgrims.

The research methodology includes hermeneutic and conceptual analysis, philosophical reconstruction, cultural and landscape approach and elements of comparative analysis. The empirical base is made up of pilgrimage descriptions, S. Kondybay texts, materials from the Sacred Kazakstan project, UNESCO documents, and field observation data.

The results of the analysis show that the underground mosques of Mangystau form a multi-layered network of memory nodes, which combines ancestral identity, sacred geography, collective forms of memory, practices of commemoration and state strategies for the sacralization of space. In the cultural dimension, underground mosques become sites where the rethinking of the past and the formation of modern models of national identity take place.

Downloads

Download data is not yet available.

Author Biographies

Nabat ARASHOVA, L.N. Gumilyov Eurasian National University

PhD doctoral student, L.N. Gumilyov Eurasian National University, Astana, Kazakhstan
Kuralay YERMAGAMBETOVA, L.N. Gumilyov Eurasian National University

PhD, Associate Professor, Department of Philosophy, L.N. Gumilyov Eurasian National University, Astana, Kazakhstan

References

Байтанаев, Б.Ә. (2017) Қазақстанның киелі орындарының географиясы. //жалпы редакциясын басқарған: Б. Ә. Байтанаев; Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі, Ғылым комитеті; Ә. Х. Марғұлан атындағы Археология институты; Ш. Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институты. – Алматы. – 903 б.

Rocky Mosques of Mangystau Peninsula. (2021) Paris: UNESCO. //  Electronic source URL: https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6566/ (қаралған күні: 15.02.2026)

Ассман, Я. (2004). Культурная память: письмо, память о прошлом и политическая идентичность в высоких культурах древности. – Москва. – 368 с.

Нора, П., Озуф,, М., де Пюимеж Ж. (1999). Франция – память / пер. с фр. – СПб. – 328 с.

Бурдье, П. (2001). Практический смысл / Пер. с фр.: А. Т. Бикбов, К. Д. Вознесенская, С. Н. Зенкин, Н. А. Шматко; Отв. ред. пер. и Послесл. Н. А. Шматко. – СПб.: Алетейя. – 562 с.

Ingold, T. (2017). Taking taskscape to task. // Forms of dwelling, 20. pp. 16-27.

Janowski, M., Ingold, T. (2016). Imagining landscapes: Past, present and future. – New York: Routledge. – 165 p.

Sauer, C. (1925). The morphology of landscape. // University of California Publications in Geography, 2(2), pp. 19–53.

Қондыбай, С. (2008). «Маңғыстау географиясы. Маңғыстау мен Үстірттің киелі орындары» - Т.3. Алматы, «Арыс». – 149 б.

Керелбаев, С., Қосбармақов, Б., Құлбай, Н. (2018). «360 әулиелі Маңғыстау» Алматы. – 278 б.

Наурызбаева, З. (2018). Отпан-тау – Караульная гора эпохи глобализации? // [Электронный ресурс] URL: http://otuken.kz/otpan/ (Қаpалған күні: 17.11.2025).

Schulz, C. N. (1980). Genius loci: Towards a phenomenology of architecture. New York: Rizzoli, 17. pp. 22-23.

Мусатаева, Ф. М. (2022). Ұлытау ландшафтының мәдени символикасы. // Л.Н. Гумилев ат. ЕҰУ Хабаршысы. Тарих, Философия, Дінтану сериясы. - №2. – 199-217 бб.

Хальбвакс, М. (2007). Социальные рамки памяти. / пер. с фр. – Москва. – 348 с.

Медеуова, К и другие. (2017). Практики и места памяти в Казахстане. Коллективная монография. – Астана: ЕНУ им.Л.Н.Гумилева. – 320 с.

Қондыбай, С. (2006). Маңғыстау-нама. – Алматы: Арыс. – 439 б.

Изтілеу, Д. (2017). Маңғыстаудың ертедегі жерасты мешіттері. // [Электрондық ресурс] URL: https://e-history.kz/kz/news/show/2192

Калменов, M., Бижанова, А., Жалекенова, Г. (2025). Подземное культовое сооружение Султан-епе на полуострове Тупкараган. // Turkic Studies Journal. № 4. С. 89-117. DOI: http://doi.org/10.32523/2664-5157-2025-4-89-117