ТҰРАҚТЫ ДАМУ КОНЦЕПТІСІНІҢ МӘДЕНИ-ФИЛОСОФИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
Қаралымдар: 22 / PDF жүктеулері: 2DOI:
https://doi.org/10.32523/3080-1281-2026-155-2-51-66Кілт сөздер:
мәдени-философиялық контекст; мәдени тұрақтылық; ESG қағидаттары; тұрақты даму; этикалық теориялар; құндылықтар; тұтастық тәсіліАңдатпа
Бұл мақаланың мақсаты – тұрақты даму концептісінің мәдени-философиялық негіздерін зерттеу. Зерттеу аясында тұрақты даму концептісінің философиялық мәнін талдау арқылы мәдени маңыздылығын, оның метафизикалық, этикалық және экологиялық аспектілерінің өзара байланысы талқыланды. Осы бағытта әртүрлі кезеңдердегі зерттеушілердің теориялық ұстанымдары мен философиялық тұжырымдамалары басшылыққа алынды. Сонымен қатар, тұрақты даму концептісі тек жеке тұлғалардың игілігімен ғана шектелмей, адамзат өмір сүріп отырған ортаның тұрақтылығын қамтитындықтан, қазіргі кездегі экологиялық, әлеуметтік және басқару (ESG: environmental, social and governance) қағидаттарымен үндестік табатын тұтастық тәсілі (holistic) ретінде анықталды. Осы мәселелердің шешімдерін табу үшін классикалық және қазіргі заман философиясы, мәдени тұрақтылық теориясына қатысты ғылыми әдебиеттерге шолу жүргізіліп, салыстырмалы әдіс негізінде тұрақты даму тұжырымдамасының мәдени-философиялық парадигмасы айқындалып, этикалық және философиялық теориялардың тұрақты даму контексіндегі маңыздылығы анықталды.
Қорыта келе, зерттеуде тұрақты даму концептісінің ESG қағидаттарының үйлесімді жұмысын қажет ететін тұтас философиялық жүйе екендігі дәлелденді. Осыған орай, мақалада қарастырылған философиялық тұжырымдар тұрақты дамудың мәдени-философиялық негізін қалыптастырып, қазіргі экологиялық және әлеуметтік дағдарыстарды жеңудің этикалық тетіктерін ұсынады.
Downloads
Әдебиеттер тізімі
Agyeman, J., Bullard, R. D., & Evans, B. (2003). Joined-up thinking: Bringing together sustainability, environmental justice and equity. In J. Agyeman, R. D. Bullard, & B. Evans (Eds.), Just sustainabilities: Development in an unequal world (pp. 1–16). MIT Press.
Dentith, A., et al. (2022). Curriculum, environment and the work of C. A. Bowers: Ecological and cultural perspectives. Routledge.
Endere, M. L., et al. (2024). Heritage and sustainability. In Encyclopedia of archaeology (2nd ed., pp. 589–596). Elsevier. https://doi.org/10.1016/B978-0-323-90799-6.00040-9
Frantzeskaki, N., Loorbach, D., & Meadowcroft, J. (2012). Governing societal transitions to sustainability. International Journal of Sustainable Development, 15(1–2), 19–36. https://doi.org/10.1504/IJSD.2012.044032
Harrison, P. R. (1996). Towards a philosophy of nature. In W. Cronon (Ed.), Uncommon ground: Rethinking the human place in nature (pp. 380–392). W. W. Norton & Company.
Hawkes, J. (2001). The fourth pillar of sustainability: Culture's essential role in public planning. Cultural Development Network.
Hursthouse, R. (2006). Environmental virtue ethics: A review of some current work. Journal of Agricultural and Environmental Ethics, 19, 391–424. https://doi.org/10.1007/s10806-006-9002-0
Jenkins, W. (2009). Berkshire encyclopedia of sustainability: The spirit of sustainability (Vol. 1). Berkshire Publishing Group.
Kureethadam, J. I. (2017). The philosophical roots of the ecological crisis: Descartes and the modern worldview. Cambridge Scholars Publishing. https://doi.org/10.65325/EB6410
Kymlicka, W. (1995). Modern politisk filosofi [Modern political philosophy]. Nya Doxa.
Lele, S. M. (1991). Sustainable development: A critical review. World Development, 19(6), 607–621. https://doi.org/10.1016/0305-750X(91)90197-P
Leoni, F. (2026). Ex nihilo. In S. Vizzardelli & R. Panattoni (Eds.), Plasticity and discontinuity (Lecture Notes in Morphogenesis). Springer Nature. https://doi.org/10.1007/978-3-032-03119-8_1
Leopold, A. (1949). A sand county almanac: And sketches here and there. Oxford University Press.
Mandelbaum, B., & Mandelbaum, E. (2026). Id, ego, and superego. In T. Teo (Ed.), The Palgrave encyclopedia of theoretical and philosophical psychology. Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1007/978-3-031-70581-6_374-1
Molotokienė, E. (2022). A philosophical analysis of the concept of sustainable development. Regional Formation and Development Studies, 31(2), 148–156. https://doi.org/10.15181/rfds.v31i2.2106
Naess, A. (2005). The shallow and the deep, long-range ecology movement: A summary. In A. Drengson & H. Glasser (Eds.), The selected works of Arne Naess (Vol. 10, pp. 7–12). Springer.
Radzi, S., et al. (2023). An overview of environmental, social and governance (ESG) and company performance. European Proceedings of Social and Behavioural Sciences. https://doi.org/10.15405/epsbs.2023.11.90
Sachs, W. (2010). Resources. In W. Sachs (Ed.), The development dictionary: A guide to knowledge as power (2nd ed., pp. 24–32). Zed Books.
Scott, A. J. (2001). Capitalism, cities, and the production of symbolic forms. Transactions of the Institute of British Geographers, 26(1), 11–23. https://doi.org/10.1111/1475-5661.00003
Shiva, V. (2010). Resources. In W. Sachs (Ed.), The development dictionary: A guide to knowledge as power (2nd ed., pp. 228–242). Zed Books.
Singh, D. M. K. (2021). Jean Paul Sartre on man, society and freedom. Rajat Publications.
Smuts, J. C. (2006). Holism and evolution. MacMillan and Company. (Original work published 1926). https://archive.org/details/holismandevoluti032439mbp
Dessein, J., Soini, K., Fairclough, G., & Horlings, L. (2015). Culture in, for and as sustainable development: Conclusions from the COST Action IS1007 investigating cultural sustainability. University of Jyväskylä. https://doi.org/10.13140/RG.2.1.3380.7844
Throsby, D. (1995). Culture, economics and sustainability. Journal of Cultural Economics, 19(3), 199–206. https://doi.org/10.1007/BF01074049
Throsby, D. (2012). The economics of cultural policy. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511845253
UNESCO. (2013). Culture: A driver and an enabler of sustainable development. UNESCO. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000226382
World Commission on Environment and Development. (1987). Our common future. Oxford University Press. https://www.brundtland.co.za/wp-content/uploads/2022/08/Brundtland-Report-1987-Our-Common-Future.pdf
Vereb, Z. (2025). Kant and environmental philosophy: The climate crisis and the imperative of sustainability. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781009664905
Van Steenbergen, B. (1990). Potential influence of the holistic paradigm on the social sciences. Futures, 22(10), 1071–1083.
World Commission on Environment and Development (WCED). (1987). Our common future. Oxford University Press.
Yesim, G. (2020). An insider's critique of the Kazakh people and nation: Reflections on the writings of Abai Kunanbai-uhli. Asia Research Associates.
Инишев, И. (2008). Хайдеггер и философия языка. Вестник РГГУ. Серия «Философия. Социология. Искусствоведение», (7). https://cyberleninka.ru/article/n/haydegger-i-filosofiya-yazyka-1
Плаксина, O. (2019). Устойчивость общества в социально-философском учении Аристотеля. Грани, 22(3), 62–76. https://doi.org/10.15421/171933
Сейсенбаев, Р. (2015). Әл-Фараби. Қайырымды қала. In Әлем халықтарының әдебиеті. Менің 100 кітабым (p. 294). Халықаралық Абай клубы. https://kazneb.kz/kk/bookView/view?brId=1525062
Жүктеулер
Жарияланды
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Жазира БАЙСАРИНА, Каракат НАГЫМЖАНОВА, Айгүл САДЫКОВА (Автор)
Бұл жұмыс Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 Дүние жүзінде.
Дәйексөзді қалай келтіруге болады
